بالگرد اگوستا وستلند AW-159 لینکس وایلدکت یکی از مهمترین بالگردهای چندمنظوره نسل جدید بریتانیا است که با هدف جایگزینی نسل قدیمی بالگردهای خانواده Westland Lynx و پاسخگویی به نیازهای جدید نیروهای مسلح بریتانیا در حوزه عملیات زمینی و دریایی توسعه یافت. ریشههای طراحی این بالگرد به خانواده موفق لینکس بازمیگردد؛ خانوادهای که توسعه آن در دهه ۱۹۶۰ توسط شرکت Westland Helicopters در بریتانیا آغاز شد و نخستین نمونههای آن در اواخر دهه ۱۹۷۰ وارد خدمت شدند. لینکس طی چند دهه به یکی از شناختهشدهترین بالگردهای نظامی بریتانیا تبدیل شد و در مأموریتهای مختلف از جمله شناسایی، جابهجایی نیرو، عملیات ضدسطحی، پشتیبانی نیروهای زمینی و عملیات دریایی مورد استفاده قرار گرفت. با وجود موفقیت گسترده لینکس و ارتقای مداوم نمونههای مختلف آن، افزایش سن ناوگان، فرسودگی تدریجی سازه و تجهیزات، تغییر ماهیت تهدیدات و پیشرفت سریع فناوریهای الکترونیکی و سامانههای مأموریتی باعث شد نیاز به یک بالگرد جدید و بسیار پیشرفتهتر احساس شود.
نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا بهویژه به بالگردی نیاز داشت که بتواند از عرشه کوچک ناوچهها و ناوشکنها در شرایط دشوار دریایی فعالیت کند و همزمان از برد، قدرت، سامانههای شناسایی و آگاهی موقعیتی بیشتری نسبت به لینکس برخوردار باشد. از سوی دیگر، ارتش بریتانیا نیز به یک بالگرد سبک و چابک برای شناسایی مسلحانه، پشتیبانی و عملیات در محیطهای زمینی نیاز داشت. در نتیجه، برنامهای برای ایجاد نسل جدیدی از بالگردهای مبتنی بر تجربه عملیاتی لینکس شکل گرفت که در ابتدا با نام Future Lynx شناخته میشد و بعدها به AW159 Wildcat تغییر نام داد. هدف برنامه صرفاً ساخت نسخهای دیگر از Lynx نبود، بلکه ایجاد یک بالگرد کاملاً مدرن بود که بتواند از تجربه چند دهه بهرهبرداری از Lynx استفاده کند و در عین حال از فناوریهای دیجیتال، موتورهای قدرتمندتر، سامانههای اویونیکی پیشرفته، حسگرهای مدرن و معماری مأموریتی جدید بهره ببرد.
شرکت وستلند هلیکاپتر که بعدها در ساختار اگوستا وستلند و سپس لئوناردو قرار گرفت، مسئول توسعه این بالگرد شد و AW159 بهعنوان تکامل بسیار عمیق خانواده Lynx طراحی گردید. نخستین پرواز AW159 در ۱۲ نوامبر ۲۰۰۹ در یئوویل انگلستان انجام شد و پس از طی مراحل آزمایش و ارزیابی، این بالگرد در دو پیکربندی اصلی برای مأموریتهای زمینی و دریایی وارد خدمت شد.
بالگرد ای دبلیو 159 لینکس ویلدکت یک هلیکوپتر نظامی چندمنظوره است که توسط شرکت لئوناردو (با همکاری صنایع هوایی بریتانیا) توسعه یافته و به عنوان یک پلتفرم کاملاً جدید و پیشرفته، جایگزین بالگردهای قدیمیتر خانواده لینکس در نیروهای مسلح بریتانیا شده است. این بالگرد که در دو نسخه اصلی برای نیروی زمینی و نیروی دریایی طراحی شده، با بهرهگیری از ۹۵ درصد قطعات جدید و یک معماری تمامدیجیتال، نسبت به نسل قبلی خود جهشی اساسی در عملکرد، قدرت حمل تسلیحات و قابلیتهای عملیاتی محسوب میشود.
برنامه توسعه این بالگرد در سال ۲۰۰۶ با سفارش اولیه ۷۰ فروندی توسط وزارت دفاع بریتانیا آغاز شد. پس از تغییرات در تعداد، در نهایت ۳۴ فروند نسخه شناسایی میدان نبرد (BRH) برای نیروی زمینی و ۲۸ فروند نسخه دریایی (SCMR) برای نیروی دریایی سلطنتی سفارش داده شد. اولین پرواز نمونه اولیه در نوامبر ۲۰۰۹ انجام شد و تحویلها از سال ۲۰۱۴ آغاز و در سال ۲۰۱۷ کامل شد. نام لینکس ویلدکت نیز در آوریل ۲۰۰۹ به طور رسمی برای این بالگرد انتخاب شد.
دو نسخه کلی از این بالگرد توسعه یافت
نسخه نیروی زمینی (AH Mk.1): این نسخه برای مأموریتهای فرماندهی و کنترل (C2)، حملونقل نیرو و تجهیزات، پشتیبانی نزدیک هوایی و شناسایی در میدان نبرد طراحی شده است.
نسخه نیروی دریایی (HMA Mk.2): این نسخه به عنوان بالگرد سوار بر عرشه برای ناوچهها و ناوشکنها طراحی شده و مأموریتهای مقابله با شناورهای سطحی، جنگ ضدزیردریایی
بالگرد AW159 از نظر ظاهری یک بالگرد نظامی جمعوجور، دو موتوره و چندمنظوره است که طراحی آن بر پایه تجربه خانواده لینکس شکل گرفته، اما در بخش عمده سازه و سامانهها بازطراحی شده است. بدنه AW159 دارای فرم آیرودینامیکی نسبتاً باریک و کشیده است و بخش جلویی آن بهگونهای طراحی شده که فضای بیشتری برای تجهیزات اویونیکی و سامانههای مأموریتی فراهم کند. دماغه بالگرد نسبت به لینکس قدیمی بازطراحی و اندکی کشیدهتر شده و در نسخههای دریایی، برجک سامانه الکترواپتیکی در قسمت زیرین دماغه قرار گرفته است. شکل چندوجهی بخشهایی از دماغه و دم نیز با هدف کاهش بازتاب راداری طراحی شده است. بدنه از ترکیبی از آلیاژهای سبک و مواد کامپوزیتی ساخته شده و طراحی آن بهصورت کاملاً دریاییشده انجام گرفته تا در برابر محیط خورنده و مرطوب دریا مقاومت بالایی داشته باشد. سازنده برای سازه AW159 عمر خستگی ۱۲ هزار ساعت پروازی را اعلام کرده و ساختار بدنه بهگونهای طراحی شده است که در هنگام سانحه بتواند انرژی ضربه را جذب کرده و از سرنشینان محافظت کند. همچنین سازه اصلی قابلیت تحمل شتابهای شدید در سانحه را دارد و صندلیهای خلبان و نیروهای داخل کابین نیز از نوع مقاوم در برابر سقوط و جذبکننده انرژی هستند.
از نظر ابعاد، طول کلی AW159 حدود ۱۵٫۲۴ متر، ارتفاع آن حدود ۳٫۷۳ متر و قطر روتور اصلی آن حدود ۱۲٫۸ متر است. وزن برخاست بیشینه آن نیز حدود ۶۰۵۰ کیلوگرم اعلام شده است. این ابعاد نسبتاً فشرده به AW159 اجازه میدهد از عرشه کوچک ناوچهها و ناوشکنها نیز عملیات انجام دهد؛ موضوعی که یکی از الزامات اصلی طراحی آن بوده است. ارابه فرود سهچرخه ثابت دارد و چرخ دماغه قابلیت گردش دارد. ارابه فرود نیز برای عملیات دریایی و فرود روی عرشه کشتی تقویت شده است.
در قسمت بالایی بدنه، روتور اصلی چهارپره قرار گرفته که از تیغههای کامپوزیتی استفاده میکند و طراحی آن بر پایه فناوری BERP توسعه یافته است. روتور دم نیز نسبت به نسلهای قدیمی لینکس بهطور کامل بازطراحی شده و از چهار تیغه کامپوزیتی تشکیل شده است. در بخش انتهایی بدنه، دم باریک و نسبتاً مرتفع به مجموعه دم و سطوح پایدارکننده متصل میشود. یکی از تغییرات قابل توجه در طراحی AW159، استفاده از دم افقی متقارن در قسمت عقب بدنه است که نسبت به آرایش دم در برخی مدلهای قدیمی لینکس تفاوت دارد و به بهبود ویژگیهای پروازی بالگرد، بهخصوص در وزنهای بالاتر، کمک میکند.
وایلدکت با دو موتور توربوشفت LHTEC CTS800-4N که هر یک ۱۰۱۵ کیلووات (۱۳۶۱ اسببخار) قدرت تولید میکنند، به حداکثر سرعت ۳۱۱ کیلومتر بر ساعت و برد ۷۷۷ کیلومتر دست مییابد. وزن خالی آن ۳۳۰۰ کیلوگرم و حداکثر وزن برخاست ۶۰۰۰ کیلوگرم است که نسبت به لینکس قبلی بیش از یک تن افزایش یافته.طراحی بدنهٔ کاملاً دریاییشده (Marinised) با ارابه فرود تقویتشده، امکان عملیات در شرایط سخت دریا را برای هر دو نسخه فراهم میکند. چیدمان کابین با دو صندلی برای خلبانان و ظرفیت حمل ۶ سرنشین (به همراه یک مسلسلچی) و چهار صفحه نمایش رنگی در کابین خلبان شیشهای، آگاهی موقعیتی بالایی را برای خدمه به ارمغان میآورد.
نسخهٔ دریایی (HMA2) به عنوان یک سکوی چندمنظوره برای مأموریتهای ضدسطحی و ضدزیردریایی طراحی شده و قابلیت حمل طیف گستردهای از تسلیحات را دارد
تا ۲۰ فروند موشک مارتلت (LMM) برای اهداف کوچک و سریع تا برد 8 کیلومتر ، یا تا ۴ فروند موشک سنگین سی ونوم برای انهدام شناورهای تا ۱۰۰۰ تن با برد 20 کیلومتر و کلاهک 30 کیلوگرمی . اژدرهای Sting Ray و بمبهای عمقی Mk.11 برای درگیر با زیر دریایی ها ، که حسگرهای آن شامل سونار غوطهور FLASH (در برخی نسخههای صادراتی) و شناورهای صوتی (سونوبوی) است.مسلسل سنگین M3M در کالیبر 12.7 میلیمتری یا مسلسل 7.62 میلیمتری اف ان مگ بر روی درهای جانبی سلاح عمومی است که بر روی تمام نسخه ها قابل نصب است
نسخهٔ زمینی (AH1) بر شناسایی میدان نبرد، فرماندهی، کنترل و حملونقل تاکتیکی نیروهای ویژه متمرکز است.
وایلدکت به مجموعهای از پیشرفتهترین حسگرهای موجود مجهز است:
یک رادار AESA در باند X با قابلیت جستجوی سطحی و هوایی پیشرفته با قابلیت پوشش 360 درجه که در زیر بالگرد قسمت جلو نصب است. برد کشف این رادار برد ضد یک ناوچه بیش از صد کیلومتر است .این رادار توان کشف و هدایت موشک راداری را دارد(این رادار در نسخه دریایی ان نصب است).سامانه دید الکترواپتیکی Wescam MX-15Di بر روی دماغه. دوربینهای روز، حرارتی و نشانهگذار لیزری روی دماغه که توانایی شناسایی و هدفگیری در دوربرد را فراهم میکند. شامل سامانههای پشتیبانی الکترونیکی (ESM) و سامانه دفاعی یکپارچه برای بقاپذیری در محیطهای تهدید.از جمله این سامانها میتوان به هشدار دهنده لیزری برای هشدار در مورد قفل سلاح لیزری، هشدار دههنده فروسرخ برای هشدار در مورد نزدیک شدن موشک و پرتاب کننده فریب دهنده چف و فلر
بالگرد AW159 وایلدکت پس از سالها توسعه و آزمایش، به عنوان یک سکوی عملیاتی مدرن و چندمنظوره به نیروهای مسلح بریتانیا و سپس به کشورهای دیگری مانند کره جنوبی و فیلیپین پیوسته است. در ادامه، مهمترین رویدادهای تاریخچه خدمت این بالگرد را مرور میکنیم.
بریتانیا؛
اولین نمونه تولیدی (ZZ406) در می ۲۰۱۲ به تیم عملیاتی نیروی زمینی تحویل داده شد. نیروی دریایی نیز اولین نمونه خود را در اواخر ۲۰۱۳ دریافت کرد. یگانهای آموزشی برای هر دو نیرو در پایگاه هوایی یئوویلتون مستقر شدند.در فوریه ۲۰۱۲، یک نمونه اولیه به مدت ۲۰ روز بر روی ناوچه اچاماس آیرون دوک مستقر شد و ۳۹۰ بار فرود بر عرشه (شامل ۱۴۸ بار در شب) را با موفقیت انجام داد تا محدودیتهای عملیاتی خود را مشخص کند.وایلدکت AH1 در ۲۹ اوت ۲۰۱۴ به طور رسمی وارد خدمت در نیروی زمینی بریتانیا شد و نسخه دریایی HMA2 نیز اولین مأموریت عملیاتی خود را در ۲۳ مارس ۲۰۱۵ بر روی ناوچه اچاماس لنکستر آغاز کرد. در سپتامبر ۲۰۱۵، یک فروند وایلدکت در خلیج فارس بر روی ناوچه اچاماس دانکن مستقر شد تا آزمایشهای دمای بسیار بالا را انجام دهد. در ژوئیه ۲۰۱۹، تکاوران دریایی از یک وایلدکت برای توقیف نفتکش گریس ۱ در نزدیکی جبلطارق استفاده کردند. تا سال ۲۰۲۴، هر ۶۲ فروند سفارشدادهشده تحویل و بیش از ۱۰,۰۰۰ ساعت پرواز توسط این ناوگان ثبت شده است.
کره جنوبی؛ پیروزی بر رقیب آمریکایی
در ژانویه ۲۰۱۳، کره جنوبی به طور غافلگیرکنندهای AW159 را به عنوان برنده مناقصه بالگرد دریایی خود اعلام کرد و آن را برنده رقابت با MH-60R سی هاک کرد. تحویل ۸ فروند سفارشدادهشده در دو محموله (ژوئن و نوامبر ۲۰۱۶) انجام شد. وایلدکتهای کره جنوبی به رادار Seaspray 7400E با پوشش ۳۶۰ درجه و همچنین موشکهای اسپایک-نولس برای حمله به اهداف ساحلی و شناورهای کوچک مجهز شدهاند. برای مأموریتهای ضدزیردریایی، این بالگردها میتوانند تا بیش از سه ساعت با سونار غوطهور FLASH و اژدرهای بلو شارک عملیات کنند.
فیلیپین
فیلیپین در سال ۲۰۱۶ قراردادی به ارزش ۱۰۰ میلیون یورو برای خرید ۲ فروند وایلدکت امضا کرد تا پس از سالها، توانایی ضدزیردریایی خود را بازیابی کند.این دو بالگرد در می ۲۰۱۹ به فیلیپین تحویل داده شدند و بر روی ناوچههای کلاس خوزه ریزال مستقر شدند. این بالگردها مجهز به اژدرهای بلو شارک و موشکهای اسپایک – نلس هستند و در تمرینات مشترک بینالمللی، تواناییهای خود را به نمایش گذاشتهاند.
عبدالحمید تارخ
