خانوادهٔ پهپادهای گران ساخت روسیه

خانوادهٔ پهپادهای «گران» (Geran) روسی بدون شک یکی از مهمترین، تأثیرگذارترین و بحث‌برانگیزترین سامانه‌های بدون سرنشین تهاجمی هستند که در طول جنگ اوکراین ظهور کرده و به‌سرعت به نمادی از جنگ فرسایشی و تولید انبوه در صنایع دفاعی روسیه تبدیل شدهاند. این خانواده که ریشه در پهپاد انتحاری ایرانی «شاهد-۱۳۶» (Shahed-136) دارد، با ورود به خط تولید روسیه و بومیسازی گسترده، نه‌تنها جایگاه خود را به عنوان یک سلاح راهبردی در زرادخانهٔ کرملین تثبیت کرد، بلکه با توسعهٔ نسخه های جدید و پیشرفته تر از جمله گران-۳، گران-۴ و گران-۵، مسیری تکاملی را طی کرد که از یک پهپاد سادهٔ پیستونی با سرعت کم تا یک موشک کروز مینیاتوری با موتور جت، سرعت بالا و قابلیتهای هوش مصنوعی را در بر میگیرد و این تحولات، همگی در پاسخ به نیازهای میدان نبرد، ضعف های شناسایی شده در مدلهای اولیه و همچنین تلاش برای غلبه بر سامانه های پدافند هوایی متحرک اوکراین صورت گرفته است.

ریشه های این خانواده به همکاری نزدیک نظامی-صنعتی میان ایران و روسیه بازمیگردد که از اواخر سال ۲۰۲۲ آشکار شد، زمانی که نیروهای مسلح روسیه برای نخستین بار از پهپادهای شاهد-۱۳۶ با نام محلی «گران-۲» در حملات گسترده به زیرساختهای انرژی و غیرنظامی اوکراین استفاده کردند، این پهپاد که با نام غیررسمی «موتورسیکلت پرنده یا موتور گازی عزرائیل» نیز شناخته میشد، به دلیل صدای منحصربه فرد موتور پیستونی MD-550 خود که صدایی شبیه به موتورسیکلت دارد، به سرعت به یکی از وحشتناکترین سلاحهای جنگ تبدیل شد، اما آنچه گران-۲ را به سلاحی مؤثر تبدیل کرد، نه سرعت یا دقت آن، بلکه هزینهٔ بسیار پایین تولید (حدود ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار) و قابلیت تولید انبوه در مقیاس صنعتی بود و همین ویژگی ها بود که کرملین را به فکر تأسیس خط تولید داخلی در منطقهٔ اقتصادی ویژهٔ آلابوگا در تاتارستان انداخت، جایی که از اواسط سال ۲۰۲۳، تولید انبوه این پهپاد با بهره گیری از مهندسی معکوس و تأمین قطعات محلی آغاز شد و تا بهار ۲۰۲۵، آمار تولید روزانه به حدود ۱۷۰ فروند و تولید سالانه به بیش از ۳۰ هزار فروند رسید که نشاندهندهٔ عزم جدی روسیه برای حفظ برتری عددی در میدان نبرد است.

گران-۲ که پایه و اساس تمام مدلهای بعدی محسوب میشود، یک پهپاد انتحاری با بالهای دلتا (مثلثی) به طول ۳٫۵ متر و گسترهٔ بالی ۲٫۵ متر است که توسط یک موتور پیستونی چهارسیلندر دوار با توان حدود ۵۰ اسب بخار نیرو میگیرد و میتواند با سرعت کروز ۱۸۵ کیلومتر بر ساعت و حداکثر سرعت ۲۲۰ کیلومتر بر ساعت، مسافتی تا ۲۵۰۰ کیلومتر را طی کند، این برد شگفت انگیز که حتی از بسیاری از موشکهای کروز تاکتیکی نیز بیشتر است، به این پهپاد اجازه میدهد تا از عمق خاک روسیه یا حتی از مناطق تحت اشغال در شرق اوکراین، تقریباً تمامی نقاط این کشور را هدف قرار دهد و کلاهک جنگی آن با وزنی بین ۵۰ تا ۹۰ کیلوگرم از نوع مواد منفجرهٔ قوی است که برای تخریب ساختمانها، پستهای برق، پالایشگاهها و انبارهای مهمات طراحی شده است، سامانهٔ ناوبری آن تلفیقی از سیستم ناوبری اینرسیایی (INS) و گیرندههای ماهوارهای GPS/GLONASS با ماژول ضدپارازیت «کومتا» است که به آن اجازه میدهد حتی در شرایط جنگ الکترونیک شدید، مسیر خود را حفظ کند، اما مشکل بزرگ این پهپاد، آسیب پذیری آن در برابر جنگ الکترونیک و جمرهای GPS بود که در سال ۲۰۲۴، اوکراین با استفاده از سامانه های غربی مانند «جنگل سبز» و واحدهای پدافند هوایی سیار، موفق شد نرخ انهدام گران-۲ را به بالای ۷۰ درصد برساند، عاملی که مستقیماً به توسعهٔ نسخه های جدیدتر انجامید.

پهپاد انتحاری «گران-۲» (Geran-2) که نسخه روسی‌شده و توسعه‌یافته پهپاد ایرانی «شاهد-۱۳۶» است، دیگر یک سلاح ساده محسوب نمی‌شود. روسیه با انجام یک سری ابتکارات و اصلاحات میدانی، این پهپاد را به یک سامانه رزمی چندمنظوره، شبکه‌محور و بسیار adaptable تبدیل کرده است که می‌تواند همزمان اهداف زمینی را منهدم کند و با تهدیدات هوایی مقابله نماید.

ابتکارات در کلاهک‌های جنگی: از تخریب تا ایجاد آتش‌سوزی

روسیه تنوع و قدرت تخریب کلاهک‌های گران-۲ را به‌طور قابل توجهی افزایش داده است:

کلاهک‌های ترموباریک دوگانه: نسخه‌های جدید مجهز به دو کلاهک ترموباریک BST-52 با وزن مجموع ۱۰۰ کیلوگرم هستند که قدرت تخریب را در مقایسه با کلاهک‌های ۵۰ کیلوگرمی قبلی به شدت افزایش می‌دهد. این کلاهک‌ها برای انهدام زیرساخت‌ها و اهداف در فضای بسته بسیار مؤثرند.

کلاهک‌های ترمیت (آتش‌زا): روسیه گران-۲ را به کلاهک‌های ترمیت مجهز کرده است که دمایی تا ۲۵۰۰ درجه سانتی‌گراد تولید می‌کنند؛ این دما از نقطه ذوب فولاد (۱۴۰۰ درجه) فراتر است و باعث تخریب ساختاری طولانی‌مدت می‌شود. برای نمونه، حمله به یک پل راه‌آهن در اوکراین با این کلاهک، آتش‌سوزی بیش از سه ساعته ایجاد کرد.

کلاهک‌های ترکیبی (BCh-90): نسخه‌های دیگر به کلاهک‌های ترکشی-انفجاری-آتش‌زا با وزن ۹۰ کیلوگرم مجهز شده‌اند که ترکیبی از قدرت انفجار و اثر آتش‌زا را ارائه می‌دهند.

تبدیل پهپاد به یک سکوی پدافندی

یکی از غیرمنتظره‌ترین نوآوری‌ها، مسلح کردن گران-۲ به سلاح‌های ضد هوایی برای مقابله با بالگردها و جنگنده‌های اوکراینی است:

حمل موشک دوش‌پرتاب «وربا» (Verba): جدیدترین نسخه (سری E) به یک سامانه دوش‌پرتاب ۹K333 Verba (موشک ۹M336) مجهز شده است. این پهپاد به یک دوربین نوری و مودم شبکه‌ای برای کنترل اپراتور مجهز است تا در صورت شناسایی هدف هوایی، موشک را شلیک کند.

حمل موشک هوا‌به‌هوا (R-60): پیش از این نیز نسخه‌هایی با موشک R-60 مشاهده شده بود که برای هدف قرار دادن هواگردهای اوکراینی در برد حدود ۸ کیلومتر استفاده می‌شد.

روسیه برای غلبه بر پدافند هوایی اوکراین، تاکتیک‌های پیچیده‌ای را به کار می‌گیرد:

پهپادهای فریبنده «گربهرا» (Gerbera): این پهپادهای ارزان‌قیمت به عنوان اهداف کاذب استفاده می‌شوند تا پدافند اوکراین را فریب دهند و منابع آن را هدر دهند. برخی از آن‌ها به دوربین نیز مجهزند و می‌توانند نقش شناسایی را ایفا کنند.

تاکتیک «گرگ گله»: یک آرایش شامل ۷ تا ۱۱ فروند پهپاد (شامل گران-۲، گران-۳ و گربهرا) است که همزمان از جهات و ارتفاعات مختلف حمله می‌کنند تا سامانه پدافندی دشمن را اشباع و فلج کنند. در این تاکتیک، اگر پهپاد پیشرو ساقط شود، پهپاد دیگری جای آن را می‌گیرد.

ازدحام‌های هوش مصنوعی: در فوریه ۲۰۲۶، ازدحام‌های ۲۰ تا ۳۰ فروندی گران-۲ با الگوریتم‌های هوش مصنوعی مشاهده شدند که نقش‌ها را بین شناسایی، اهداف کاذب و واحدهای ضربتی تقسیم می‌کردند و توانستند پدافند اوکراین را ۳۰۰ تا ۴۰۰ درصد بیش از ظرفیتش تحت فشار قرار دهند.

ارتقاء ناوبری و مقابله با جنگ الکترونیک

برای افزایش بقاپذیری در برابر اخلال‌های شدید الکترونیکی، سامانه ناوبری گران-۲ به‌روزرسانی شده است:

آنتن‌های «کومتا-ام» (Kometa-M): این آنتن‌های آرایه‌ای با پردازش سیگنال، جهت اخلالگرها را تشخیص داده و سیگنال‌های جعلی را حذف می‌کنند تا ناوبری ماهواره‌ای پهپاد مختل نشود.

ماژول اینرسی جدید: برای نخستین بار، از یک ماژول اینرسی شش‌محوره SCH1633-D0I ساخت ژاپن در سیستم ناوبری اینرسی گران-۲ استفاده شده است که دقت ناوبری را در نبود سیگنال ماهواره‌ای افزایش می‌دهد.

با مشاهدهٔ کاهش کارایی گران-۲ در برابر پدافند پیشرفتهٔ اوکراین، شرکتهای دفاعی روسی از جمله دفتر طراحی «زالا» و «کرونشتات» کار بر روی نسخهٔ بهبودیافتهای را آغاز کردند که حاصل آن گران-۳ نام گرفت، این مدل که در واقع یک پل ارتباطی بین نسل پیستونی و نسل جت محسوب میشود، با همان بدنهٔ گران-۲ اما با تعویض موتور پیستونی با یک موتور توربوجت کوچک از نوع Telefly JT80 با نیروی رانش حدود ۸۰ کیلوگرم-نیرو، جهش قابل توجهی در سرعت و ارتفاع پرواز ایجاد کرد، به گونهای که سرعت آن به ۳۰۰ تا ۳۷۰ کیلومتر بر ساعت و حداکثر ارتفاع عملیاتی آن به ۴۰۰۰ متر رسید، اما برد آن به دلیل مصرف بالای سوخت جت، به حدود ۱۰۰۰ کیلومتر کاهش یافت و کلاهک جنگی نیز برای جبران وزن موتور جدید، کمی سبکتر شد، با این حال، گران-۳ هرگز به تولید انبوه نرسید و صرفاً به عنوان یک نمونهٔ آزمایشی و گذرا باقی ماند، زیرا مهندسان روسی به سرعت به این نتیجه رسیدند که برای دستیابی به عملکرد مطلوب، نیاز به طراحی کاملاً جدیدی دارند که این طراحی جدید با نام گران-۴ متولد شد.

گران-۴ که میتوان آن را نخستین پهپاد انتحاری جت دار روسی با طراحی بومی و نه صرفاً کپی از شاهد دانست، در بهار ۲۰۲۵ و به طور مشخص در ماه مهٔ همان سال، برای نخستین بار به صورت گسترده در حملات علیه زیرساختهای انرژی اوکراین مورد استفاده قرار گرفت و تفاوتهای عمدهای با نسل های پیشین داشت، این پهپاد با حفظ بدنهٔ مثلثی اما با بهینه سازی آیرودینامیک و افزایش سطح بالها، مجهز به یک موتور توربوجت جدید با نیروی رانش حدود ۱۲۰ کیلوگرم-نیرو شده بود که به آن اجازه میداد تا به حداکثر سرعت ۵۰۰ کیلومتر بر ساعت دست یابد، یعنی بیش از دو برابر سرعت گران-۲ اصلی، و این افزایش سرعت، زمان واکنش سامانه های پدافندی را به شدت کاهش داد و همچنین به این پهپاد امکان میداد تا در ارتفاع ۵۰۰۰ متری پرواز کند، از قلمرو سامانه های ضدهوایی کوتاهبرد مانند  و استینگر عبور کند و با کلاهکی به وزن حدود ۹۰ کیلوگرم، ضربات مهلکی را به اهداف خود وارد سازد، یکی دیگر از ویژگیهای منحصربه فرد گران-۴، استفاده از یک سامانهٔ ناوبری ترکیبی با قابلیت تطبیق پذیری با نقشهٔ دیجیتال و همچنین استفاده از الگوریتمهای تشخیص هدف مبتنی بر هوش مصنوعی است که به آن امکان میدهد تا در آخرین لحظات پرواز، هدف خود را شناسایی کرده و در صورت تغییر موقعیت هدف، مسیر خود را اصلاح کند، این قابلیت، گران-۴ را از یک پهپاد کورکورانهٔ مسیرپیمایی به یک مهمات هوشمند با درجهٔ استقلال بالا تبدیل کرده است و به همین دلیل، کارشناسان نظامی معتقدند که گران-۴ نه تنها میتواند جایگزین گران-۲ شود، بلکه حتی بخشی از مأموریتهای موشکهای کروز گران قیمت تر مانند کالیبر و خا101 را نیز به عهده خواهد گرفت، به ویژه اینکه قیمت تمامشدهٔ هر فروند آن حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار دلار برآورد میشود که در مقایسه با یک موشک کروز با قیمت چند میلیون دلاری، بسیار مقرون به صرفه است و به کرملین امکان میدهد تا حملات اشباعی بزرگتری را با هزینهٔ کمتر سازماندهی کند و آمار تولید روزانهٔ گران-۴ نیز در تابستان ۲۰۲۵ به حدود ۵۰ فروند در روز گزارش شده است که رقم قابلت وجهی محسوب میشود.

اما پیشرفته ترین و بحث برانگیزترین عضو این خانواده، بی تردید گران-۵ است که در اوایل سال ۲۰۲۶ و با نمایش نمونه هایی با بدنهٔ کاملاً جدید در نمایشگاههای نظامی روسیه رونمایی شد و در عمل، دیگر شباهتی به پهپادهای انتحاری اولیه ندارد و بیشتر به یک موشک کروز مینیاتوری با قابلیت حمل توسط جنگنده ها شباهت دارد، گران-۵ با طول ۶ متر، گسترهٔ بالی ۵٫۵ متر و وزن پرتابی حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ کیلوگرم، به مراتب بزرگتر و سنگینتر از مدلهای قبلی است و از یک موتور توربوجت با نیروی رانش ۲۰۰ کیلوگرم-نیرو استفاده میکند که به آن امکان میدهد تا به سرعت ۵۵۰ تا ۶۰۰ کیلومتر بر ساعت برسد و برد مؤثر ۱۰۰۰ کیلومتری را با کلاهکی ۹۰ کیلوگرمی پوشش دهد، اما وجه تمایز اصلی گران-۵، طراحی آیرودینامیک آن با بالهای عقب گرد و بدنهٔ باریک و کشیده است که شباهت بیشتری به یک موشک کروز دارد تا یک پهپاد و همچنین استفاده از رادار دهانهٔ مصنوعی (SAR) و دوربینهای الکترواپتیکال با وضوح بالا در بخش دماغه است که به آن اجازه میدهد تا در هر شرایط آب وهوایی، اهداف را با دقت بالایی شناسایی و مورد اصابت قرار دهد

سامانهٔ هدایت گران-۵ نیز شامل ناوبری اینرسیایی، GPS/GLONASS با آنتن های ضدپارازیت و یک سیستم بینایی رایانهای مبتنی بر شبکه های عصبی عمیق است که به آن اجازه میدهد تا حتی در صورت قطع کامل سیگنال های ماهوارهای، با مقایسهٔ تصاویر دریافتی با نقشه های از پیش بارگذاری شده، مسیر خود را پیدا کند و به هدف اصابت کند، این ویژگی، گران-۵ را به یک تهدید جدی برای تأسیسات حیاتی مانند نیروگاه ها، پلهای استراتژیک و مراکز فرماندهی تبدیل کرده است و برخی منابع نظامی غربی حتی آن را «نسخهٔ ارزانقیمت موشک کروز تاماهاوک» توصیف کرده اند، زیرا با وجود هزینهٔ حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار دلار، عملکردی نزدیک به موشکهای چندمیلیون دلاری دارد و علاوه بر پرتاب از زمین، روسیه در حال توسعهٔ نسخهٔ هوایی آن برای جنگنده های سوخو-۲۵، سوخو-۳۴ و حتی میگ-۲۹ است تا بتواند از این پهپادها بهعنوان مهمات دوربرد و با دقت بالا در مأموریتهای تهاجمی استفاده کند.

در اواخر سپتامبر ۲۰۲۶ گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌داد روسیه نسخه جدیدی از پهپاد گران-۵ را با نام گران-۵ K5 معرفی کرده است. این نسخه جدید از بدنه‌ای کاملاً بازطراحی‌شده بهره می‌برد و یک سامانه اصلاح مسیر نوری در آن ادغام شده است که کارشناسان معتقدند توانمندی‌های آن را تا حد زیادی به یک موشک کروز استاندارد نزدیک کرده است. این پهپاد جدید در طول حملات اکتبر و نوامبر ۲۰۲۶ به کار گرفته شد و چندین لاشه از آن در مناطق مختلف شناسایی شد. با وجود تغییرات اساسی در طراحی بدنه، گزارش‌های اطلاعاتی همچنان آن را با نام گران-۵ می‌شناسند و دو گونه اصلی از آن شناسایی شده است: گران-۵ K5 و نوع گران-۵ K5-K که از دم V شکل برخوردار است. اطلاعات دفاعی اوکراین (HUR) پس از تحلیل یکی از لاشه‌های به‌دست‌آمده اعلام کرد که گونه K5-K در دسته موشک‌های کروز کوچک قرار می‌گیرد و از نسخه اصلی گران-۵ کوچک‌تر است؛ به طوری که طول آن ۴ متر و دهانه بال آن ۳ متر گزارش شده است. این موشک از موتور توربوجت TRD-200 استفاده می‌کند که در کارخانه آلابوگا و با استفاده از قطعات چینی تولید می‌شود. سرعت کروز آن بیش از ۴۵۰ کیلومتر بر ساعت است و می‌تواند به حداکثر سرعت ۱۰۰۰ کیلومتر بر ساعت برسد. وزن کلاهک جنگی آن همان ۹۰ کیلوگرم باقی مانده است و نمونه بررسی‌شده مجهز به کلاهک ترموباریک TBBC-90 بوده است. حداکثر برد این نسخه به ۱۰۰۰ کیلومتر می‌رسد و قادر است تا ارتفاع ۶۰۰۰ متری پرواز کند. از نظر تجهیزات الکترونیکی، اویونیک K5-K شباهت زیادی به نسخه گران-۴ Seeker دارد و شامل سیستم ناوبری اینرسی SADRA Seeker و یک سامانه ناوبری مقاوم در برابر اخلال ۱۶ عنصری است. همچنین سامانه الکترواپتیکال «سوسانین» با ریزکامپیوتر چینی Coke Pi و ردیاب «بورش» با ریزکامپیوتر Raspberry Pi در آن به کار رفته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که بیشتر قطعات الکترونیکی به کار رفته در این پهپاد از کشورهای آمریکا، چین و سوئیس تأمین شده‌اند.

از نظر تاریخچهٔ عملیاتی، گران-۲ از سپتامبر ۲۰۲۲ تاکنون در بیش از ۱۰۰۰ حملهٔ بزرگ و بیش از ۱۰۰۰۰ حملهٔ کوچک شرکت داشته است و تخمین زده میشود که از مجموع بیش از ۲۶۰۰۰ فروند تولیدشده تا بهار ۲۰۲۶، دستکم ۱۸۰۰۰ فروند در میدان نبرد شلیک شده و حدود ۷۰۰۰ فروند نیز توسط سامانه های پدافندی اوکراین و نیز واحدهای جنگ الکترونیک منهدم یا منحرف شدهاند، اما موفقیت اصلی گران-۲ در تخریب شبکهٔ برق اوکراین و ایجاد خاموشی های گسترده در زمستان های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ بود که میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار داد و به گفتهٔ تحلیلگران، هزینهٔ خسارات وارده به زیرساختهای اوکراین دهها برابر هزینهٔ تولید این پهپادها بوده است که نشان دهندهٔ بهره وری اقتصادی بالای آن است، اما با ظهور سامانه های جمر و سیستمهای دفاعی میانبرد مانند «پاتریوت» و «IRIS-T» که توانستند ارتفاع پایین و سرعت کم گران-۲ را به نقطهضعف آن تبدیل کنند، روسیه مجبور شد تا استراتژی خود را تغییر دهد و از ترکیب گران-۲ و گران-۴ و گران-۵ در حملات ترکیبی استفاده کند، به گون های که گران-۲ها به عنوان طعمه برای فعالسازی رادارهای پدافندی و مصرف موشک های گرانقیمت به کار گرفته شوند و سپس گران-۴ و گران-۵ با سرعت و ارتفاع بالا، اهداف اصلی را مورد اصابت قرار دهند و این تاکتیک ترکیبی که از اواخر سال ۲۰۲۵ بهطور گسترده اجرا شد، باعث شد تا نرخ نفوذ حملات پهپادی روسیه به اهداف حساس اوکراین بهطور قابلت وجهی افزایش یابد و در برخی حملات، مانند حمله به تأسیسات بندری اودسا در فوریه ۲۰۲۶، بیش از ۸۰ درصد از اهداف با موفقیت منهدم شدند که این رقم در مقایسه با نرخ موفقیت حدود ۳۰ درصدی گران-۲ به تنهایی در سال ۲۰۲۴، پیشرفت عظیمی محسوب میشود.

از نظر نسخه ها و مدلهای متنوع، علاوه بر چهار مدل اصلی، روسیه نسخه های تخصصی دیگری نیز از گران-۲ توسعه داده است که شامل «گران-۲-ام» با قابلیت نصب کلاهک های خوشه ای، «گران-۲-اس» با سکوی پرتاب هوایی از زیر بالگردهای میل-۲۸ و کاموف-۵۲، و «گران-۲-آی» با سامانهٔ جنگ الکترونیک داخلی برای فریب رادارهای دشمن میشود و همچنین برخی منابع از نمونهٔ اولیهٔ گران-۶ با طراحی کاملاً استلث و موتور ترکیبی توربوفن – راکت خبر دادهاند که قرار است در سال ۲۰۲۷ رونمایی شود و هدف آن دستیابی به سرعت مافوق صوت در فاز پایانی پرواز است تا حتی از سامانه های پدافندی پیشرفته مانند تاد و پاتریوت نیز عبور کند و این نشان دهندهٔ آن است که خانوادهٔ گران به جای یک سلاح ثابت، یک پلتفرم در حال تکامل است که هر نسخه از آن، پاسخی به یک تهدید یا نیاز جدید در میدان نبرد بوده است.

در نهایت، میتوان گفت که موفقیت خانوادهٔ گران در جنگ اوکراین، سه درس اساسی برای صنایع دفاعی جهان به همراه داشت، نخست اینکه هزینه و تعداد، همچنان یک عامل تعیین کننده در جنگهای فرسایشی مدرن است و یک پهپاد ارزانقیمت با تولید انبوه میتواند تأثیری استراتژیک به اندازهٔ یک موشک گرانقیمت داشته باشد، دوم اینکه سرعت و ارتفاع، دو پارامتر کلیدی برای بقا در میدان نبرد هستند و به همین دلیل، روسیه با سرمایه گذاری روی موتورهای جت و بدنه های جدید، توانست کارایی عملیاتی را به طور چشمگیری افزایش دهد و سوم اینکه هوش مصنوعی و استقلال عملیاتی، آیندهٔ جنگهای پهپادی است و گران-۴ و گران-۵ با سیستم های بینایی رایانهای و نقشه برداری خودکار، نشان دادند که دیگر نیازی به اپراتورهای زمینی برای هدایت لحظهای ندارند و میتوانند بهصورت کاملاً خودمختار مأموریت خود را انجام دهند و این سه عامل، در کنار ظرفیت تولید عظیم روسیه که تا سال ۲۰۲۶ به بیش از ۴۰ هزار پهپاد در سال رسیده است، باعث شده تا غرب نگران گسترش این فناوری به کشورهای دیگر و نیز استفادهٔ گروه های غیردولتی از این سلاحهای خطرناک باشد، به گونه ای که برخی تحلیلگران معتقدند که خانوادهٔ گران، نه تنها معادلات جنگ اوکراین را تغییر داده است، بلکه عملاً عصر جدیدی از جنگ افزارهای بدون سرنشین ارزانقیمت و هوشمند را آغاز کرده است که در آن، دیگر برتری هوایی صرفاً به داشتن جنگنده های نسل پنجم یا سامانه های پدافندی پیشرفته نیست، بلکه به توانایی تولید و مدیریت انبوهی از پرندههای کوچک و مرگبار بستگی دارد که هر یک میتوانند ضربهای مهلک به قلب دشمن وارد کنند و این تحول، شاید بزرگترین میراث این خانوادهٔ پهپادی برای تاریخ نظامی قرن بیست و یکم باشد.

 

عبدالحمید تارخ

مقالات مشابه

پهپادهای انتحاری ساخت اوکراین