بالگرد رزمی کاموف50 بلک شارک
ساخت یک بالگرد تهاجمی جدید در نقش ضد تانک برای نابودی تانکها و زره پوش های دشمن در سال 1976 در دستور کار شوروی قرار گرفت.هدف از ساخت این بالگرد ساخت بالگردی اختصاصی برای نبرد ضد زره بود. در ان زمان شوروی در حال تولید میل 24 هایند بود. میل24 هایند اگرچه بالگرد تهاجمی و پشتیبانی هوایی مناسبی بود ولی در نقش ضد تانک به دلایل زیاد از جمله تعداد کم موشک ضد تانک قابل حمل و همچنین توان پرواز ایستایی کم در این نقش مناسب نبود و از طرفی از غرب خبر می رسید که ،بالگردی جدید در حال توسعه است که وظیفه اصلیش عملیات ضد تانک است. بالگرد نامبرده ای اچ 64 اپاچی بود.
دو کمپانی کاموف و میل به صورت رقابتی برای ساخت بالگرد جدید وارد میدان شدند.کمپانی کاموف که سالها برای نیروی دریایی شوروی بالگرد می ساخت دست به توسعه طراحی با نام وی 80 یا طرح 800 زد که همانند تمامی بالگرد های کاموف دارای پروانه های روی هم با چرخش بر خلاف هم بودند. این روش به صورت سنتی توسط کاموف به کار می رفت و برای نیروی دریایی بسیار مناسب بود. از جمله ویژگی های این گونه طراح ،کاهش وزن بالگرد به دلیل حذف پروانه دم(گشتاور بالگرد با بر خلاف هم گشتن دو پروانه برطرف میشد)کاهش قطعات قابل شکستن و یا نیازمند به تعمیر به دلیل حذف سامانه انتقال قدرت به پروانه دم و همچنین افزایش سقف پرواز و تعادل در پرواز ایستایی بود.
از دیگر ویژگی های طرح جدید این بود که این بالگرد تک سرنشینه بود. داشتن یک سرنشین با پیشرفت های در زمینه سلاح های پیشرفته وسامانه های نشان گیری ممکن شد و اینکه یک نفر بتواند بتوان هدف را کشف بر روی ان قفل و به طرف ان اتش کند.این کار باعث کاهش وزن بالگرد با حذف یک خدمه و از طرفی افزایش زره به جای ان میشد و نیاز به اموزش کمتری برای یک خدمه بیشتر بود.
دیگر نو اوری این بالگرد استفاده از صندلی پرتاب شوند بود. در این طرف در زمانی نیاز به خروج خلبان پراونه های اصلی از بالگرد جدا می شدند و بعد خلبان از بالگرد خارج میشد.
طرح در سال 1981 مشخص شد و اولین نمونه با نام 010 در ژوئن سال 1982 اولین پرواز خود را انجام داد که جهت ازمونهای پروازی و تست موتور و پروانه ها استفاده شد و دومین پیش نمونه تولید در 16 اوت 1983 پرواز کرد که جهت تست تسلیحاتی مورد استفاده قرار گرفت.در اکتبر سال 1983 جلسه ای با حضور فرمانده هان ارتش و وزیر دفاع و صاحبان صنایع برای مقایسه بین طرح وی 80 و بالگرد میل 28 کمپانی میل تشکیل شد.اکثر شرکت کننده ها در این جلسه به برتری وی80 به میل 28 معتقد بودند .در سال 1984 هر دو طرح 27 مورد پرواز ازمایشی رقابتی انجام دادند و وی 80 نشان داد برتر از میل 28 است و در کل کارایی بهتری دارد و نسبت به قیمت و کیفیت از میل 28 برتر است. در اکتبر همان سال قرار شد تا خط تولید بالگرد وی80 راه اندازی شود. البته وی80 همچنان در حال گذراندن ازمونها بود .در 3 اوریل سال 1985 اولین پیش نمونه در یک مانور تند بر اثر برخورد دو پروانه به هم سقوط کرد و خلبان ازمایشگر ان که خلبان برجسته شوروی بود کشته شد.
در سال 1985 سومین پیش نمونه با کد 012 پرواز کرد و برای اجتنام از این مشکل فاصله بین دو پروانه بیشتر شد.در سپتامبر سال 1985 یک دور دیگر ازمونهای مقایسه ای بین میل 28 و وی 80 اغاز شد که باز به پیروزی وی 80 بر میل 28 منجر شد. این بار دستور تولید وی 80 داده شد و درسال 1991 اولین بار در نمایشگاه فارنبرگ انگلستان دیده شد . در سال 1990 تا 1993 یک سری ازمون های دولتی را پست سر گذاشت و نام کاموف 50 و لقب بلک شارک را بر ان نهاده شد و با وجود این تا سال 1995 مشکلات مالی روسیه بعد از فروپاش تنها منجر به تولید 10 فروند کاموف 50 شده بود.در سال 2000 کاموف 50 در نبرد چچن حضور داشت ولی در سال 2001 میلادی وزارت دفاع بودجه کاموف50 را لغو و طرح میل 28 را انتخاب کرد ….تنها 15 فروند کاموف 50 ساخته شد.به دلایل این کار وزارت دفاع خواهیم پرداخت ولی همکنون نگاهی به کاموف 50 بیندازیم
کاموف 50 بالگردی است تک سرنشینه دو موتور با دو پروانه بر روی هم که خلاف هم می چرخد .بالگرد با کمک مواد ترکیبی و الومینوم ساخته شده است. 30% وزن ان را کامپوزیت تشکیل میدهد . استفاده از این میزان کامپوزیت باعث کاهش وزن بالگرد و افزایش عمر بدنه تا 2.5 برابر و کاهش پیچیدگی ساخت بدنه تا 3برابر شده است. بخش کناری کابین از مواد فولاد و الومنیوم ساخته شده و تا کالیبر 23م م مقاومت داد و شیشه نیز تا کالیبر 12.7 م م مقاومت میکند.شیشه ها به شکل طراحی شده اند که خورد نشوند و یک اینه در بالای کابین برای دید رو به عقب وجود دارد.پشت سر کابین محل قرار گیری سوخت و مهمات توپ است و در بخش عقب بدنه تجهیزان الکترونیک . دارای دو بالچه با توان حمل دو جایگاه زیر هر بالچه با توان حمل 2تن سلاح است و سر نوک بالچه ها پرتاب کننده شراره قرار دارد.دارای سه چرخ فرود جمع شونده بود و خود بدنه دارای سامانه ضربه گیر بود که در صورت باز نشدن چرخ ها بالگرد بتواند بر روی بدنه فرود بیاید.
کاموف50 مانند تمامی بالگرد های روسی از دهه 1970 تا کنون از دو موتور توربوشفت کیلمو تی وی 3 بهره میبرد . نسخه نصب شده بر روی این بالگرد تی وی 3 -117 وی ام ای 2203 است.هر دو موتور دارای سامانه خاموش کردن اتش هستند و وروی هر دو موتور دارای فیلتر برای جلوگیری از ورود گرد و غبار به درون ان بود. سامانه انتقال نیرو از موتورها به پروانه به صورتی ساخته شده که در صورت از دست دادن یک موتور ،موتور از دست رفته به صورت کامل از سامانه انتقال قدرت خارج شود تا پرواز با یک موتور با راحتی بیشتری انجام شود.پروانه ها از جنس کامپوزیت و دارای مقاومت در برابر اتش 20 م م است ، دو مخزن سوخت در بالگرد وجود دارد که هر کدام یکی از موتورها را تقضیه میکند و در صورت صدمه یکی از این مخازن سیستم تزریق سوخت از مخزت باقی مانده سوخت هر دو موتور را تامین میکرد. دارای دو سیستم هیدرولیک جداگانه بود و یک سیستم مدیریت پرواز هر گونه حرکت غیر عادی بالگرد که باعث از کنترل خارج شدن بالگرد را در پی داشته باشد را جبران میکند.
یک ژنراتور وصل شده پروانه اصلی برق را تامین میکند و البته سه باطری نیز وجود دارد.همان طور که گفته شد بالگرد کاموف50 اولین بالگرد جهان با صندلی پرتاب شونده است در این بالگرد در هنگام نیاز اول پروانه ها از چرخاننده جدا شده و بعد خلبان با کمک صندلی پرتاب کا 37 از بالگرد جدا میشود.این سیستم توان خروج خلبان از 0 تا 400 کیلومتر در ساعت و از 0 تا 4000 متر را دارا است اگرچه دو بار کاموف 50 سقوط کرد و خلبان به دلیل نزدیکی زیاد به زمین فرصت استفاده از این سامانه را نیافت.
بالگرد میتواند در زیر بدنه با کابل تا 3 تن محموله را نیز حمل کند که از جمله ویزگی های این بالگرد رزمی است
تجهیزات الکترونیک
سامانه ناوبری کا 401 با ژیرسکوپ حلقه لیزری بر اساس مسیر حرکت بالگرد ، محل بالگرد را از محل پرواز مشخص میکند و میتوان با دادن مختصات هدف بالگرد را برای پرواز خودکار تا هدف هدایت کرد.یک نقشه خان اتوماتیک متصل به رایانه دیجتال ناوبری نصب است میتواند محل بالگرد را روی نقشه به خلبان نشان دهد .
یک ارتفاع سنج لیزری میتواند ارتفاع را تا 300 متر با دقت بالا برای پرواز در ارتفاع پایین نشان دهد. در دماغه دارای سامانه اتش شکوال است. این سامانه اپتکی نوری برای کسب و دیدن هدف و نشان گذاری لیزری ان با نشان گذار لیزری است.این سامانه میتواند تا 15 درجه بالا،35 درجه دو طرف و 80 درجه در زیر را پوشش دهد. شکوال می توان یک هدف بزرگ را از 25 کیلومتر، یک تانک را از 15 کیلومتر و یک بالگرد از 6 کیلومتری کشف کند. این سامانه توان تعقیب خودکار هدف برای نگهداشتن سامانه نشان گذار لیزری را روی هدف دارد همچنین از شکوال و دوربین ان جهت هدفگیر توپ 30 م م استفاده میشود . شگوال بر روی دماغه سوخوی25 تی ام نیز نصب است.خلبان دارای یک کلاه پروازی با یک لیزر بر روی ان برای نشان گیری موشک هوا به هوای ار 73 (همانند کلاه میگ 29)و می تواند در زاویه 60 درجه به طرف هر هدفی موشک ار 73 شلیک کند. یک اچ یو دی مشابه نسخه به کار رفته در میگ 29 و یک نمایشگر تک رنگ تک کاره برای هدفگیری موشک های و لیزری و اپتکی موجود دارد و همچنین یک صفحه برای نقشه خان خودکار . بر روی اچ یو دی هدفگیر تسلیحات از جمله راکت و توپ 23م م و همچنین میزات تسلیحات و دیگر مشخصات پرواز به نمایش در می اید .
همچنین بالگرد دارای سامانه هشدار دهنده راداری و هشدار دهنده لیزر است
تسلیحات
سلاح ثابت کاموف 50 یک توپ 30 م م 2 ای 42 است . این توپ بر روی نفربر بی ام پی2 و بالگرد های میل 28 نیز نصب شده است.این توپ دارای سرعت اتش 350 تا 550 بر دقیقه است. این توپ میتواند انواع مهمات های انفجاری و یا انرژی جنبشی ضد زره را شلیک کند. توپ دارای خزانه 460 گلوله یا است و دارای تحرک است اگرچه تحرک ان بسیار کم است.این توپ که درسمت راست بدنه زیر ان نصب شده است توان تحرک -2 و +9 به صورت افقی و +3 و -37 به صورت عمودی است . ما بقی تحرک توپ را باید با چرخش بالگرد پوشش داد. سیستم جابجای توپ برقی است.
به غیر از این توپ توان حمل غلاف توپ 23 م م دو لول را در زیر بالچه خود دارد که 500 گلوله حمل میکند.توان حمل تا دو راکت انداز 20 لول 80 م م بی 8 و یا راکت 122 م م بی 13 با پنچ لول را دارد. به عنوان سلاح ضد تانک توان حمل موشک ضد تانک لیزر ویخر با برد 8 تا 12 کیلومتر را به عنوان سلاح اصلی ضد تانک را دارا می باشد که با زاویه 20 درجه به هدف برخورد کرده و توان نفوذ در 1000 م م زره را دارد.از دیگر تسلیحات قابل حمل که برای جنگنده ها ساخته شده شامل موشک لیزری خا 25 ال ، موشک هوا به هوای ار 73، تا چهار بمب 250 کیلویی و یا دو بمب 500 کیلویی و یا بمب خوشه ای 500 کیلویی را حمل میکند.
بیشترین سرعت ثبت شده برای کاموف 50 عدد 390 کیلومتر است ولی در حالت عادی 315 کیلومتر در ساعت و در حالت مسلح 260 کیلومتر در ساعت است. با مخازن سوخت داخلی و سرعت 100 کیلومتر در ساعت دارای برد 520 کیلومتر و با چهار مخزن سوخت خارجی برد 1160 کیلومتر است.
کاموف-۵۰ «کوسه سیاه» یکی از بحث‌برانگیزترین بالگردهای تهاجمی تاریخ است: از نظر فنی یک شاهکار طراحی بود، اما هرگز نتوانست جایگاه خود را در ارتش روسیه تثبیت کند. در ادامه، دلیل عدم تولید انبوه، تعداد تولیدشده و وضعیت عملیاتی آن بررسی میشود.
چرا کاموف-۵۰ تولید انبوه نشد؟
سه عامل اصلی در عدم تولید انبوه این بالگرد نقش داشتند. نخست، مشکل بنیادین تک‌نشین بودن کابین: کاموف-۵۰ تنها بالگرد تهاجمی تک‌نشین جهان بود و طراحی آن بر این فرض استوار بود که یک خلبان میتواند همزمان پرواز در ارتفاع پایین و مدیریت سامانه‌های تسلیحاتی را انجام دهد. اما تجربه عملیاتی نشان داد که حتی یک خلبان بسیار آموزش‌دیده نیز به سختی میتواند همزمان هواپیما را در ارتفاع بسیار پایین هدایت کند و سلاح‌ها را مدیریت نماید؛ این مشکل در درگیری‌های شدید که ثانیه‌ها تعیین‌کننده هستند، مرگبار بود . دوم، مشکلات مالی پس از فروپاشی شوروی: تولید سری این بالگرد در سال ۱۹۹۳ در کارخانه Progress آغاز شد، اما کمبود بودجه کار را متوقف کرد . در دهه ۱۹۹۰، روسیه منابع مالی کافی برای راه‌اندازی تولید انبوه یک بالگرد پیچیده و گران‌قیمت را نداشت . سوم، ظهور رقیب دو سرنشینه: ارتش روسیه در نهایت تصمیم گرفت به جای کاموف-۵۰، برldg28 Н دو سرنشینه و بعداً کاموف-۵۲ دو سرنشینه (مشتق شده از خود کاموف-۵۰) تمرکز کند، زیرا کابین دو نفره بار کاری خلبان را تقسیم میکرد و برای عملیات شبانه و در همه شرایط جوی مناسب‌تر بود .
آمار دقیق در منابع مختلف متفاوت است، اما همه آن‌ها بر تعداد کم تولید تأکید دارند. یک منبع تاریخی معتبر بیان میکند که بین سال‌های ۱۹۸۲ تا ۲۰۰۹، ۵ نمونه اولیه و ۱۳ بالگرد استاندارد تولیدی ساخته شد . منابع دیگر عدد ۱۷ فروند را ذکر کرده‌اند ، در حالی که برخی منابع روسی از ۱۶ فروند نام برده‌اند که ۴ فروند از آن‌ها در وضعیت قابل پرواز باقی مانده و به عنوان هواپیمای آموزشی استفاده می‌شوند .
کاموف-۵۰ در جنگ چچن آزمایش رزمی خود را انجام داد . اما این حضور بسیار کوتاه بود و در مقیاس کوچک انجام شد. کاموف-۵۰ هرگز به یک بالگرد تهاجمی بالغ و قابل اعتماد برای ارتش روسیه تبدیل نشد و تولید آن در سال ۲۰۰۹ رسماً متوقف شد . امروزه، عملاً هیچ کاموف-۵۰ در یگان‌های رزمی فعال ارتش روسیه وجود ندارد و جای آن را کاملاً کاموف-۵۲ «آلیگاتور» گرفته
کاموف-۵۰ یک «پیشرو فنی» بود که زمانه از آن جلوتر بود: طراحی روتور هم‌محور، صندلی پرتاب‌شونده (که در بالگردها نادر است) و سرعت و مانورپذیری عالی، همگی چشمگیر بودند. اما فلسفه طراحی تک‌نشین آن با واقعیت‌های میدان نبرد مدرن سازگار نبود. روسیه با کنار گذاشتن آن و توسعه کاموف-۵۲، این ایده را «نجات داد»، اما کاموف-۵۰ خود هرگز فرصت اثبات خود را در تولید انبوه و نبرد گسترده پیدا نکرد.
عبدالحمید تارخ
