ده سیستم راکت انداز برتر جهان(2026)
بروزرسانی:مهر1405
مقدمه
راکت‌اندازهای توپخانه‌ای چندلول (MLRS) در چند دهه گذشته از سلاح‌های ساده و کم‌دقت اشباع منطقه‌ای به سامانه‌های پیچیده، شبکه‌محور و دقیق تبدیل شده‌اند که می‌توانند در فاصله‌های چند صد کیلومتری، اهداف نقطه‌ای را با خطای چند متر هدف قرار دهند. این تحول، حاصل هم‌گرایی سه عامل کلیدی است: نخست، توسعه مهمات هدایت‌شونده با ناوبری اینرسیایی و ماهواره‌ای که دقت شلیک را از «منطقه‌ای» به «نقطه‌ای» ارتقا داده است؛ دوم، افزایش برد راکت‌ها و موشک‌های تاکتیکی که مرز میان توپخانه و موشک بالستیک کوتاه‌برد را کمرنگ کرده است؛ و سوم، بهبود تحرک شاسی‌ها و خودکارسازی کنترل آتش که چرخه «شلیک و گریز» را به چند دقیقه کاهش داده و بقاپذیری سامانه را به‌شدت افزایش داده است.
با این حال، ارزیابی و رتبه‌بندی این سامانه‌ها کاری پیچیده و وابسته به معیار است. برخی منابع بر قدرت آتش حجمی و وزن کلاهک تمرکز دارند، برخی بر برد و دقت مهمات، و برخی دیگر بر تجربه رزمی، بلوغ عملیاتی و قابلیت‌های شبکه‌ای تأکید می‌کنند. به همین دلیل، فهرست‌های موسوم به «۱۰ سلاح برتر» اغلب با یکدیگر اختلاف دارند و هیچ رتبه‌بندی رسمی و مورد اجماعی وجود ندارد. همچنین باید میان راکت‌اندازهای چندگانه سنتی و سامانه‌های ماژولار جدید که موشک‌های هدایت‌شونده دوربرد شلیک می‌کنند، تفاوت قائل شد؛ زیرا این دو گروه از نظر دکترین کاربردی، هزینه و زنجیره تأمین مهمات تفاوت‌های بنیادین دارند.
مقاله حاضر، بر پایه تجمیع رتبه‌بندی‌های منتشرشده و مقایسه قابلیت‌های فنی، ده راکت‌انداز توپخانه‌ای مطرح جهان را معرفی می‌کند. معیارهای مورد استفاده در این فهرست تلفیقی عبارت‌اند از: برد و دقت مهمات، تعداد و کالیبر راکت‌ها، سرعت آماده‌سازی و شلیک مجدد، تحرک تاکتیکی و استراتژیک، بقاپذیری، تنوع مهمات و میزان بلوغ عملیاتی. برای هر سامانه، ده خط مشخصات فنی کلیدی شامل تعداد راکت، نوع مهمات، برد، وزن کلاهک و شاسی حامل ارائه می‌شود. تأکید می‌شود که رتبه‌های این فهرست، حاصل مقایسه چند منبع و معیار است و نه یک رتبه‌بندی قطعی؛ تغییر وزن معیارها می‌تواند ترتیب نهایی را به‌طور کامل دگرگون کند.
۱. M142 هایمارس (ایالات متحده)
این سامانه بر روی یک شاسی چرخ‌دار ۵ تنی از خانواده FMTV نصب شده و یکی از شناخته‌شده‌ترین راکت‌اندازهای دقیق جهان است . HIMARS معمولاً یک محفظه پرتاب (Pod) را حمل می‌کند که ظرفیت آن شامل ۶ راکت هدایت‌شونده GMLRS یا ۱ موشک بالستیک تاکتیکی ATACMS است . مهمات اصلی آن راکتی GMLRS با کلاهک یکپارچه انفجاری قوی (HE) به وزن حدود ۹۱ کیلوگرم (۲۰۰ پوند) است . برد این راکت در نسخه استاندارد حدود ۷۰ تا ۸۰ کیلومتر و در نسخه‌های بهبودیافته GMLRS-ER تا حدود ۱۵۰ کیلومتر گزارش شده است . این سامانه قابلیت شلیک موشک ATACMS با برد تا ۳۰۰ کیلومتر و موشک جدیدتر PrSM با برد تا ۵۰۰ کیلومتر را نیز داراست . تحرک بالای آن، امکان استقرار سریع توسط هواپیمای C-130 را فراهم می‌کند و تجربه رزمی گسترده‌ای در اوکراین و عراق دارد .
سامانه Chunmoo یک راکت‌انداز چندکالیبره است که بر روی یک شاسی کامیون ۸×۸ (معمولاً از خانواده K239L) نصب می‌شود . این پرتابگر از دو محفظه پرتاب مستقل و قابل تعویض استفاده می‌کند که امکان ترکیب مهمات مختلف را فراهم می‌سازد . ظرفیت مهمات آن بسته به نوع راکت متغیر است: ۴۰ راکت ۱۳۱ میلی‌متری K33، ۱۲ راکت هدایت‌شونده ۲۳۹ میلی‌متری CGR-080، ۸ موشک ۲۸۰ میلی‌متری CTM-MR یا ۲ موشک بالستیک تاکتیکی ۶۰۰ میلی‌متری CTM-290 . راکت ۲۳۹ میلی‌متری CGR-080 از هدایت INS/GPS بهره برده و برد آن تا ۸۰ کیلومتر می‌رسد . موشک CTM-290 با کلاهک حدود ۲۰۰ کیلوگرمی، توانایی اصابت به اهدافی در فاصله تا ۲۹۰ کیلومتر را دارد . این سامانه به دلیل تنوع بالای مهمات و قابلیت شبکه‌محوری، به یک گزینه صادراتی مهم برای کشورهایی مانند لهستان تبدیل شده است .
سیستم PULS (یا Suryastra در هند) یک پرتابگر ماژولار است که قابلیت شلیک طیف وسیعی از راکت‌ها و موشک‌ها را دارد . این سامانه معمولاً بر روی شاسی‌های تاکتیکی مانند Tatra T815 6×6 یا KamAZ نصب می‌شود . یکی از مهمات شاخص آن، راکت هدایت‌شونده EXTRA با کالیبر ۳۰۶ میلی‌متر است که برد آن تا ۱۵۰ کیلومتر و وزن کلاهک آن حدود ۱۲۰ کیلوگرم گزارش شده است . همچنین می‌تواند موشک Predator Hawk با کالیبر ۳۷۰ میلی‌متر را شلیک کند که برد آن به ۳۰۰ کیلومتر و وزن کلاهک آن به ۱۴۰ کیلوگرم می‌رسد . برای اهداف کوتاه‌برد، از راکت‌های Accular 122 میلی‌متری (۱۸ فروند در هر محفظه) با برد ۳۵ کیلومتر یا ۱۶۰ میلی‌متری (۱۰ فروند) با برد ۴۰ کیلومتر استفاده می‌کند . تنوع بالای مهمات و دقت مناسب (CEP حدود ۱۰ متر برای مهمات هدایت‌شونده) از ویژگی‌های کلیدی آن است .
سامانه M270 یک راکت‌انداز زنجیری سنگین است که بر روی شاسی کشیده‌شده برادلی (M993) نصب شده و از دو محفظه پرتاب شش‌لول استفاده می‌کند . ظرفیت کلی آن ۱۲ راکت از خانواده MLRS یا ۲ موشک ATACMS است . مهمات استاندارد آن شامل راکت هدایت‌شونده GMLRS با کلاهک ۹۱ کیلوگرمی است که برد آن در نسخه پایه حدود ۷۰ کیلومتر و در نسخه توسعه‌یافته GMLRS-ER تا ۱۵۰ کیلومتر افزایش یافته است . نسخه جدید M270A2 قابلیت شلیک موشک PrSM با برد ۵۰۰ کیلومتر را نیز دارد که جایگزین ATACMS می‌شود . وزن این سامانه بسیار بیشتر از HIMARS است و تحرک استراتژیک آن به هواپیماهای بزرگ‌تر مانند C-17 وابسته است، اما قدرت آتش و ظرفیت مهمات بیشتری را در مقایسه با HIMARS ارائه می‌دهد .
این سامانه ماژولار چینی بر روی یک شاسی ۸×۸ (مانند WS2400) نصب می‌شود و از دو محفظه پرتاب مستقل استفاده می‌کند . ویژگی بارز آن، انعطاف‌پذیری در ترکیب مهمات است: هر محفظه می‌تواند ۵ راکت ۳۰۰ میلی‌متری، ۴ راکت ۳۷۰ میلی‌متری یا ۱ موشک بالستیک تاکتیکی ۷۵۰ میلی‌متری را حمل کند . راکت ۳۰۰ میلی‌متری (مانند Fire Dragon 140) برد حدود ۷۰ تا ۱۵۰ کیلومتر دارد . راکت ۳۷۰ میلی‌متری (Fire Dragon 280) قادر به اصابت به اهدافی تا ۲۸۰ کیلومتر (و در نسخه‌های جدیدتر تا ۴۰۰ کیلومتر) با دقت کمتر از ۳۰ متر است . این سامانه توانایی شلیک موشک بالستیک تاکتیکی با برد ۵۰۰ کیلومتر را نیز داراست و به عنوان یکی از قدرتمندترین راکت‌اندازهای جهان از نظر برد و تنوع آتش شناخته می‌شود .
PHL-03 که بر پایه BM-30 Smerch توسعه یافته، یک راکت‌انداز سنگین با ۱۲ لوله پرتاب ۳۰۰ میلی‌متری است که بر روی شاسی ۸×۸ (WS2400) نصب شده است . مهمات اصلی آن راکت‌های ۳۰۰ میلی‌متری با کلاهک‌های مختلف از جمله انفجاری-ترکشی، زیرجنگی و ترموباریک هستند . وزن کلاهک این راکت‌ها حدود ۲۳۵ تا ۲۸۰ کیلوگرم گزارش شده است . برد راکت‌های پایه حدود ۷۰ کیلومتر است، اما نسخه‌های بهبودیافته با استفاده از هدایت اینرسیایی و موتورهای ارتقایافته، برد را به حدود ۱۳۰ تا ۱۵۰ کیلومتر افزایش داده‌اند . این سامانه به دلیل قدرت آتش حجمی بالا و هزینه نسبتاً پایین، در رتبه‌بندی‌های مبتنی بر «قدرت تخریب» جایگاه بالایی دارد .
Tornado-S نسخه به‌شدت ارتقایافته BM-30 Smerch است که بر روی شاسی کامیون KamAZ-740.50-360 (۸×۸) نصب می‌شود . این سامانه دارای ۱۲ لوله پرتاب ۳۰۰ میلی‌متری است و از مهمات هدایت‌شونده جدید 9M544 و 9M549 استفاده می‌کند . وزن هر راکت حدود ۸۳۰ کیلوگرم و وزن کلاهک آن حدود ۱۵۰ کیلوگرم گزارش شده است . برد این مهمات هدایت‌شونده تا ۱۲۰ کیلومتر می‌رسد که نسبت به برد ۷۰ کیلومتری BM-30 پایه، افزایش چشمگیری داشته است . سیستم کنترل آتش آن به‌طور کامل خودکار شده و زمان واکنش آن به شدت کاهش یافته است. دقت راکت‌های هدایت‌شونده آن ۱۵ برابر نسخه‌های قدیمی‌تر گزارش شده و امکان شلیک به اهداف مختلف از یک پرتابگر را فراهم می‌کند .
BM-30 Smerch یکی از شناخته‌شده‌ترین راکت‌اندازهای سنگین جهان است که از دهه ۱۹۸۰ در خدمت بوده و بر روی شاسی اصلی MAZ-543 (۸×۸) نصب می‌شود . این سامانه دارای ۱۲ لوله پرتاب ۳۰۰ میلی‌متری است و راکت‌های آن معمولاً از نوع انفجاری-ترکشی با کلاهک‌های سنگین هستند. برد راکت‌های پایه آن حدود ۷۰ کیلومتر است . این سامانه به دلیل قدرت آتش منطقه‌ای بسیار بالا (هر راکت حامل زیرجنگی‌های متعدد) و توانایی اشباع مناطق وسیع، همچنان یک دارایی توپخانه‌ای مهم در ارتش‌های متعددی محسوب می‌شود. با وجود قدمت طراحی، قدرت تخریب آن در مقایسه با سامانه‌های سبک‌تر همچنان قابل توجه است.
سامانه WS-2 (Weishi-2) یک راکت‌انداز سنگین با کالیبر بسیار بزرگ (حدود ۴۰۰ میلی‌متر) است که برای بردهای طولانی طراحی شده است. این سامانه معمولاً بر روی شاسی‌های سنگین ۸×۸ نصب می‌شود. اطلاعات علنی و دقیق درباره تعداد لوله‌ها و مشخصات دقیق مهمات آن محدود است، اما راکت‌های ۴۰۰ میلی‌متری آن قادر به حمل کلاهک‌های سنگین و اصابت به اهدافی در بردهای بسیار بلند (که برخی منابع تا ۲۰۰ کیلومتر یا بیشتر تخمین می‌زنند) هستند. با این حال، دقت واقعی، وضعیت عملیاتی و تجربه رزمی آن نسبت به سامانه‌های غربی و روسی کمتر مستند شده است و بیشتر به عنوان یک گزینه صادراتی با قدرت آتش بالا شناخته می‌شود.
ASTROS II یک سامانه راکت‌انداز چندمنظوره برزیلی است که بر روی شاسی کامیون‌های تاکتیکی (معمولاً ۶×۶ یا ۸×۸) نصب می‌شود. ویژگی اصلی آن، انعطاف‌پذیری در استفاده از محفظه‌های پرتاب با کالیبرهای مختلف است که شامل راکت‌های ۱۲۷ میلی‌متری (SS-30)، ۱۸۰ میلی‌متری (SS-40) و ۳۰۰ میلی‌متری (SS-60/SS-80) می‌شود. بسته به نوع محفظه، تعداد راکت‌ها از ۳۲ فروند (برای کالیبر ۱۲۷ میلی‌متر) تا ۴ فروند (برای کالیبر ۳۰۰ میلی‌متر) متغیر است. برد راکت‌های ۳۰۰ میلی‌متری آن تا حدود ۹۰ کیلومتر و وزن کلاهک آن‌ها تا حدود ۲۰۰ کیلوگرم می‌رسد. این سامانه سابقه عملیاتی در برخی کشورهای آمریکای جنوبی و خاورمیانه را دارد و به دلیل سادگی و انعطاف‌پذیری، همچنان در فهرست سامانه‌های مطرح قرار می‌گیرد.
عبدالحمید تارخ
