در این  مقاله به تانک های موجود در نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران   که همکنون در خدمت هستند می پردازیم . برای کوتاه  شدن این مقاله به تانک های  که در طول تاریخ ارتش نوین ایران وارد خدمت  شده و همکنون در خدمت نیست اشاره نمی شود. همچنین نفربرها و تانک های سبک در مقاله ای دیگر بررسی می‌شود

تمامی تانک های که در این مقاله   اورده شده اند در مقاله های اختصاصی  سایت معرفی شده اند از این رو با کلیک  کردن روی اسم انها به مقاله اصلی رجوع کنید

ام 47 پاتن

این تانک 60 ساله که همچنان در خدمت ارتش ایران است . این تانک در سال 1958 تا 1959 به شکل دست دوم وارد ایران شد. ایران  400 دستگاه از این تانک را دریافت کرد که همگی از نوع  ام 47 نسخه تولید بود ولی در دهه 1970 اکثر انها پیش از انقلاب  ارتقاء یافته و به مدل ام 47 ام ارتقاء یافتند . این ارتقاء شامل نصب موتور دیزل ام 60 ای و نصب سامانه اتش  تانک ام 60 ای 1 بود  و همچنین کمک  راننده  که کنار  راننده قرار داشت حذف شد و به جای ان میزان بیشتری مهمات 90 م م قرار گرفت.این ارتقاء  در ایران روی تانک های ام 47 ایرانی و ارتش پاکستان انجام شد. ام 47 با سن 60 سال بین سال های 1951 تا 1953 تولید شد یعنی زمان جنگ کره. این تانک بر اساس  نیاز جنگ کره ساخته شد و عملا در اواخر همان دهه 1950 با تانک ام 48 جایگزین شد ولی امروزه ایران همچنان این تانک را در خدمت دارد و تنها کاربر نظامی ان است.این تانک در جنگ ایران و عراق حضور  داشت ولی به دلیل زره کم و کارایی  کم توپ 90 م م بیشتری برای پشتیبانی اتش و اتش غیر مستقیم  مورد استفاده قرار رفت. ایران حدود 130 تا 160 عراده  ام 47 دارد. دو پروژه   سبلان و  تیام روی این تانک اجرا شد که در هر دو مورد شامل نصب توپ 105 م م، تعویض برجک و استفاده  از سامانه اتش  کت 72 ( نسخه تولید داخل سامانه EFCS-3)  ولی مشخص نیست ایا این ارتقا روی چه میزان از این ناوگان انجام شده است. در نهایت همچنان تعداد زیادی ام 47 در ایران در خدمت هستند که مجهز به توپ 90 م م هستند که عملا تنها برای پشتیبانی  نیروی پیاده انهم با سامانه اتش  قدیم موثر هستند

تانک های موجود در نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران

ام 47

تانک های موجود در نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران

ام 47 در حنگ تحمیلی

ام 47 در رژه

ام 47 در رژه

تانک سبلان بر اساس شاسی ام 47

تانک سبلان بر اساس شاسی ام 47

تانک های موجود در نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران

تانک تیام بر اساس شاسی تانک ام 47

تانک ام 48 پاتن

ضعف تانک ام 47 در ایران مشخص  شد تا در سال 1962 ایران  دست به  خرید 260 عراده ام 48 ای 3 زد  که انها نیز دست دوم بودند. در  دهه بعد ایران ام 48 خود را در کنار ام 47 ارتقا داد که شامل نصب موتور دیزل و سامانه اتش  ام60 در کنار نصب توپ 105 م م بود(ام 48 ای 3 دارای  موتور بنزینی و توپ 90 م م بود). این تانک در جریان جنگ ایران و عراق  حضور داشت  توپ 105 م م کارایی خوبی داشت  ولی زره ان ناکافی بود. ایران همکنون  حدود 150 عراده کم بیش از این تانک را در خدمت دارد . در دهه1370شمسی ایران پروژه ای را با نام ذولفقار 1 اجرا  کرد که به ان خواهیم پرداخت ولی این پروژه با  استفاده از شاس  ام 48 موجود در خدمت بود. از انجای که واقعا مشخص نیست در نهایت چند  ذولفقار 1 تولید شد(در منابع بین 20 تا 100 عراده ولی تعداد انگشت شمار است زیرا به شکل عملیاتی اصلا در یگانهای زرهی در  دسترس نیست). در کل همچنان ام 48 در ایران بدون ارتقا خاصی در خدمت است اگرچه جدیدا کمتر دیده می شوند

M48

تانک ام60 پاتن

ایران در سال 1969 دست به دریافت 460 عراده  M-60A1  زد. این تانک در زمان خوب بهترین تانک امریکا بود و البته تانک بسیار قابلی بود. سامانه اتش  مناسبی داشت و توپ 105 م م نیز که یکی از برترین  توپ های  نصب شده در تاریخ روی یک تانک بود.  زره مناسبی داشت  و دست کم برای مقابله با تانک های تی 55 و تی 62  عراق کافی بود(دست  کم توپ 105 م م از پس انها بر می امد ). ایران از این تانک در جنگ با عراق  استفاده کرد. تعداد زیادی از انها در جریان  عملیات نصر به دست عراق  افتاد(در کل حدود 200  تا 250 عراده تانک طی عملیات نصر  یا از دست رفت  ویا به دست عراق  افتاد  . این عملیات بزرگترین عملیات  زرهی  جنگ ایران و عراق  بود  که با شکست فاجعه باری تمام شد و کمر یگان زرهی ارتش  شکست و دیگر ایران هیچ عملیات زرهی بزرگی نتوانست انجام دهد.در این عملیات حدود 250 تانک ایرانی در اعضاء 50 تانک عراق عمدتا تی 62 از بین رفت.(برای  اگاهی بیشتر اینجا را کیک کنید   ). بعد از جنگ 150 تا 180 تانک ام 60   باقی ماند . ایران یک پروژه با نام صمصام اجرا کرد که شامل ارتقاء  سامانه اتش  و نصب سامانه اتش  کت 72  شد که دارای مسافت یاب لیزری، دید حرارتی نسل دوم، رایانه  اتش  بالستیک دیجیتال ، هشدار  دهنده لیزری، دو جمر فروسرخ  و نصب زره واکنشی  در دو طرف  برجک و نارنجک انداز دود زا است. مشخص نیست  ایا این ارتقاء فراگیر بوده ویا نه ولی هنوز هم ام ۶۰ ارتقاء نیافته در کشور دیده می شود

تانک صمصمام ارتقا انجام شده روی ام60 مجهز به سایت اتش جدید، زره واکنشی وجمر فروسرخ

تانک صمصمام ارتقا انجام شده روی ام60 مجهز به سایت اتش جدید، زره واکنشی وجمر فروسرخ

113078_464

تانک های موجود در نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران

0005B02-21-495D M60 m60j

تانک چیفتن

خرید چیفتن به  میانه سال های دهه 1340 شمسی بر میگردد زمانی که شاه از قدرت زرهی رو به روشد عراق نگران  بود. عراق دست به خرید صدها عراده تی 62 زده بود که با توپ 115 م م خود به نظر می امد برتر از ام 60 با توپ 105 م م باشد(جالب اینکه تاریخ نشان داد توپ 105 م م از نظر قدرت نفوذ از 115 م م روسها برتر بود زیرا مهمات های  بهتری حمل میکرد و خان دار بودنش باعث افزایش دقتش شده بود به شکلی که در بسیاری از کشورهای تی 62 ارتقایء یافته و توپ105 م م جای  توپ115 م م را گرفت)

از این رو شاه به دنبال یک تانک جدید میگشت. در همان زمان پاکستان  که متحد ایران  نیز بود به دنبال تانک جدید میگشت و حتی طرف پاکستانی  پیشنهاداتی برای تولید یک نوع تانک در داخل  ایران و پاکستان به  شکل مشترک پیشنهاد داد ولی از آنجایی که هر دو کشور زیر ساخت لازم را نداشتند  شاه پیشنهاد می دهد که اول یک تانک به دلیل نیاز  فوری وارد این دو کشور  شود و بعد طی مدتی زیر ساخت اولید امده شود. راه  ایران و پاکستان  جدا شده و پاکستان به دنبال تایپ 59  و ایران به سراغ یک گزینه غربی رفت. شاه چندین تانک را بررسی کرد و در نهایت دست به سفارش  چیفتن زد. در ان زمان اسرائیل نیز به دنبال چیفتن بود و دست به بررسی دو عراده از این تانک زد ولی جنگ سال 1967  بین اعراب اسرائیل  و تحریم های  فرانسه و انگلستان بر علیه اسرائیل مانع دست یابی  اسرائیل به چیفتن شد و اسرائیل به دنبال تعداد بیشتری  ام 60 رفت و در نهایت دست  به توسعه  مرکاوا زد.در ان زمان  اسرائیل گزارشی از عملکرد  و ازمایشات  چیفتن به ایران داد و اعلام کرد چیفتن مشکلاتی   دارد  که باید  رفع شود. شاه علیرقم اینکه تنها جنبه برتری  چیفتن توپ 120 م م ال11 ان بود و زره کمی داشت دست به سفارش این تانک زد. شاه در خاطرات خود  یکی از دلایل  سفارش  چیفتن را  افزایش تراز   تجاری میان ایران انگلستان نیز اعلام  شد. شاه به دلیل روابط  خوب با شرکت لیولند و اصلاح تراز  تجاری خود با انگلستان  این تانک را سفارش داد و  اگرچه موارد بسیار بهتری چون ام ۶۰ ای ۳ را  میتوانست انتخاب کند. شاه  برنامه خرید تانک چیفتن  را داشت و قرار بود  در اواخر دهه ۱۹۷۰ دست به ارتقا چیفتن ها تحت برنامه شیر ۱ بزند و در نهایت دست به دریافت شیر ۲ در دهه ۱۹۸۰ بزند(تانکی که بعدها تبدیل به چلنجر ۱ شد) ولی  شاه سرنگون شد و برنامه شیر ۱ و ۲ دست کم برای ایران به جای نرسید.

ایران بین سالی های  1971 تا 1975 در مجموع  751 عراده چیفتن شامل 707 عراد نسخه  مارک3 و مارک5 دریافت کرد. چیفتن تانک پر حاشیه ای حتی  برای خود انگلیسی ها .تانکی بود با موتور چند سوخته بسیار مستعد گرم کردن و گیر کردن که حتی گهگاه نیم ساعت نیز نمی توانست  تانک را به پیش ببرد و بزرگترین مشکل  این تانک بود حتی خود انگلیسها نیز باید با  کاهش قدرت موتور و استفاده  از قدرت کمتر طی مانورها با این  تانک پیش می رفتند . زره ان از جمله در دو طرف  کم بود و تنها نقطه  مثبت  ان توپ خان دار 120 م م ان بود که واقعا عالی بود و حتی در چلنجر1   نیز به کار رفت. البته  بر اساس برنامه قرار بود این تانها به شیر 1 ارتقا یابند که شامل تعویض  موتور و ارتقاء زره و سامانه  اتش می شد  ولی انقلاب مانع این برنامه شد و حتی  یک سفارش  بیش از صد عراده ای ایران نیز در نهایت لغو  شد. چیفتن در جنگ  کارایی بسیار بدی داشت . تعداد زیادی  تنها طی عملیات نصر دست دشمن  افتاد در حالی که موتور ها گیر کرده  بود وتوان حرکت نداشتند .گفته شده در مجموع طی جنگ حدود 300 عراده چیفتن به دست عراق  افتاد که اکثرا سالم بودند. بعد از جنگ ایران همچنان  کمتر از 250 تا 300 عراده را در اختیار داشت. برنامه ای با نام مبارز اجرا شد که شامل  تعویض موتور با موتور 840   اسب بخاری و نصب مسافت یاب لیزری و سایت اتش  بهبود یافته بود. این نسخه کارایی خوبی داشت  ولی باز  از چند پیش نمونه فراتر نرفت و به دلیل  مالی برنامه به صورت کامل اجرا نشد. ایران همچنان بر اساس  منابع مختلف 100عراده از این تانک را در خدمت دارد که در لشکر  زرهی قزوین تنها در خدمت هستند. خرید چیفتن همیشه یکی از بزرگترین انتقادات  به شاه ایران بوده که همیشه در خرید سلاح انتخاب خوبی داشت  ولی به نظر می رسد تنها راه شاه نیز بوده زیرا ایران مدتی دنبال لئوپارد1 المانی بود ولی  با فروش ان مخالفت کرد. شاید بهتر بود تعداد بیشتری ام60 خریداری می کرد  و بعد منتظر ابرامز می ماند  ولی به هر حال در چنین حالتی نیز شاه به ابرامز و لئوپارد2 نمی رسید  زیرا انقلاب شکل گرفت(ایران  هرگز لئوپارد2 ویا ابرامز را سفارش نداد و این دو تانک به شکل گسترده بعد از انقلاب  وارد خدمت شدند)

چیفتن در زمان جنگ

چیفتن در زمان جنگ

چیفتن

چیفتن

تانک مبارز

تانک مبارز

chieftain1

چیفتن در زمان جنگ

چیفتن در زمان جنگ

نمایش از تانک های غنیمت گرفته تانک های ایرانی در زمان جنگ در عراق

نمایش از تانک های غنیمت گرفته تانک های ایرانی در زمان جنگ در عراق

ام 47 غنیمتی ایران در عراق

ام 47 غنیمتی ایران در عراق

چیفتن های غنیمتی در عراق

چیفتن های غنیمتی در عراق

ام 48 و 60 غنیمتی در عراق

ام 48 و 60 غنیمتی در عراق

تانک تی 55

تانک تی 55 اولین تانک شرقی ایرانی و اولین تانکی بود که بعد از انقلاب وارد شد. در حالی که در مراحل نخست جنگ ایران به این دید  به تانک نگاه کرد که هزینه زیادی دارد و در صورت نابودی جایگزینی ان سخت است از این رو تکیه خود را بر نیروی پیاده گذاشت  ولی جنگ به سرعت ثابت کرد که هر جا عراق با نیروی زرهی  خود تک میکند پیروزی است و تک های نیروی های پیاده ایرانی  هم اگر با پیروزی باشد با تلفات  بسیار همراه است زیرا تانک یک سلاح تهاجمی است  از این رو سپاه پاسداران   از سال سوم جنگ به سرعت به دنبال خرید تانک برای تشکیل یگان زرهی رفت تا بتواند  در حملات از انها به عنوان نیروی خط شکن  استفاده کند که واقعا هم ممکن نشد زیرا سپاه نه فرمانده زرهی داشت و نه زیر ساخت ان ، این سازمان تنها چند سال بود تشکیل شده بود  . از انجای  که تنها خرید تانک های شرقی ممکن بود این نیرو دست به خرید تانک تی55 و نسخه های چین ان زد.

نسخه اصلی تی 55 روسی از دو کشور به ایران رسید در یک برهه  زمانی 65 عراده در سال 1362 از لیبی و  در همان سال 120 عراده از سوریه تحویل شد. این تانک ها به شکل دست دوم تحویل  ایران شد.ایران در ادامه به سراغ چین رفت که به هر دو طرف سلاح می فروخت و دست   به سفارش 300 عراده تایپ 59  نسخه چینی تی 55 زد که در  تا سال 1365 همه انها تحویل  ایران شد. همچنین ایران طی سه سال اخر جنگ بین 300 تا 500 (در اکثر منابع 500 امده) تایپ 69 نسخه پیشرفته تر تایپ 59 مجهز به مسافت یاب لیزری  از چین و یک یا دو منبع دیگر  تحویل ایران شد. این تانک ها در ارتش و سپاه به خدمت  گرفته شد  و هسته یگان زرهی فعلی سپاه را تشکیل دادند

این تانک بعد از جنگ به تعداد زیاد  از انواع روسی و چینی  در ایران باقی  ماند که در دهه 1370 شمسی ایران دست  به ارتقا انها با نام سفیر 74  یا تی72 Z  زد. این ارتقاء فراگیر ترین ارتقا انجام شده روی یک تانک ایرانی است  زیرا به تعداد زیادی در  پادگان  و شهرهای مختلف دیده شده است. این ارتقاء شامل  نصب توپ 105 م م به جای توپ 100 که توان شلیک مهمات های  با توان نفوذ  بین 450 تا 500 م م زره  را دارد ، نصب سامانه اتش کت 72 مجهز به نشان گذار لیزری، رایانه اتش  بالستیک دیجیتال  ،سامانه دید حرارتی نسل دوم است که توان اتش  موثر در روز تا برد 2000 متری را به تانک میدهد(در نسخه قبلی 800 تا 1000 متر بود) و نیاز به نورافکن فروسرخ را به دلیل داشتن سامانه  حرارتی نسل دوم از بین می برد. همچنین این نسخه  دارای زره واکنشی  کنتاکت1  ،  موتور جدید 780 اسب بخاری  مشابه تی 72 ام۱   میباشد  که رانش  به وزن را افزایش داده است   بر اساس منابع بین 200 تا 250  عراده  تانک ارتقا یافتند زیرا ایران  200  موتور برای ارتقا این  تانک ها  از روسیه در سال 1993 خریداری  کرد است . این تانک برای نبرد زرهی با تانک های مدرن  کارایی ندارد ولی برای پشتیباتی اتش  ویا درگیری  با یگان های زرهی سبک همچنان  موثر است و دست کم بهتر از نگهداری تی 55 به شکل قدیم است. البته هنوز در ایران تعدادی  تی 55  نسخه های چینی ان به شکل قدیمی در خدمت است

سفیر 74

سفیر 74

سفیر 74

سفیر 74

105545

تانک تی 62

تی 62 نیز از جمله تانک های بود که ایران در زمان جنگ وارد کرد. ایران از سه کشور تی 62 وارد کرد اولین بار دست  به وارد کردن 65 عراده  تی 62 از لیبی در سال 1362 زد و یک سال بعد نیز 100 عراده از سوریه دریافت  کرد که هر دو سری دست دوم بود و در قدم  بعدی طی دو سال بعد ان دست به خرید 150 عراده تی 62 ساخت کره شمالی با نام چیونیما هنو زد. این تانک در جنگ استفاده شد ولی هرگز مورد  توجه ایران قرار نگرفت زیرا چونیما هو کره که کیفیت بسیار بدی داشت  و نسخه های روسی نیز بسیار پر هزینه تر بودند. کلا تی 62 هرگز تانک محبوبی در جهان نبود زیرا از نظر  کارایی تفاوت چندانی با تی 55 نداشت از جمله اینکه در دهه 1970 مهمات های جدید توپ100 م م  توان نفوذی  برابر با مهمات های توپ115 م م داشتند و از طرفی  تی 62 دو برابر قیمت داشت برای همین ایران رفته رفته این تانک را به شکل ذخیره در اورد  و امروزه نیز ذخیره هستند و نه عملیاتی

تانک تی 72

ایران اولین  بار در جنگ ایران و عراق با این تانک اشنا شدند. این تانک با توپ 125 م م و زره مناسب از همه تانک های  جنگ برتر بود ..ار پی جی 7 به ان از روبرو اثری نداشت و در درگیری زرهی  با نیروهای ما نیز دست  برتر را داشت . البته به نظر می رسد تنها جنگی که در ان درخشید همان جنگ ایران و عراق  بود زیرا در جنگ سال 1982 در لبنان (تی 72 اورال سوری) کارایی  بدی در برابر مرکاوا مارک1 داشتند و در برابر ابرامز  نیز در جنگ اول خلیج  فارس با یک شکست بزرگ  با از دست رفتن 300 تا 500 تی 72 طی سه رو درگیری   در اعضای کمتر از هشت ابرامز شکست سنگینی خوردند. البته تی 72 یک نسل از مرکاوا مارک1 و ابرامز عقب بود. برای نمونه سامانه اتش  ان دارای  رایانه انلوگ بود ولی هر دو تانک دیگر دیجیتال  برای همین برد اتش موثر تی 72 عراقی(و حتی خود روسی) در بهترین حالت 1300 متر بود ولی برای مرکاوا و ابرامز 2000 تا 2500 متر از طرفی سامانه دید شبانه  تی 72  نسل اول منفعل بود(همه نسخه های این تانک) ولی و تانک دیگر نسل دوم حرارتی که برد درگیر انها 1500 تا 2000 متر بود ولی برای تی 72 عدد 800 متر. حالا بماند که ابرامز دارای  مهمات اورانیومی  بود که زره تی 72 توان مقابله با ان را نداشت

به هر حال تی 72 در اواخر دهه 1980 زمانی  که ایران به دنبال نو سازی ناوگان زرهیش  بود  پر تعداد ترین تانک  شوروی بود اگرچه اخرین ان نبود و تی 80 بهترین انها بود. ایران تصمیم به خرید تی 72 گرفت حالا یا تحت تاثیر کارایی ان در جنگ بود ویا اینکه از موتور توربین گازی پیچیده  پر هزینه تی 80  ترسید   دست به سفارش 1000  عراده از  این تانک زد که قرار بود در ایران به شکل کیت تولید شود.104 عراده مستقیم  تحویل شد و 318 کیت نیز در ایران تولید شد ولی به دلیل فشار امریکا بر روسیه برنامه  لغو شد و کمتر از نیمی از سفارشات  تحویل شد. ایران همچنین  104 عراده تی 72 ام 1و 37 عراده دیگر در سال 2002 از بلاروس  از همین  مدل را دریافت کرد.  تی 72  تحویلی از روسیه ایرانی از نسخه S  هستند که  نسخه صادراتی تی 72 بی پیشرفته ترین نسخه  تولید و در واقعه اخرین نسخه تولید این تانک است و نسخه تحویلی  از لهستان  و بلاروس  نسخه ام1 نسخه صادراتی تی 72 ای است که عراق هم از ان استفاده میکرد و از نسخه  اس ضعیفتر هستند و فاقد زره واکنشی .

تی 72 اس ایرانی مجهز به موتور  840 اسب  بخاره و 155 قطعه زره واکنشی کنتاکت 1 است. این نسخه دارای مقاومت   540 م م در برابر انرژی جنبشی  و 950 م م در برابر سلاح های خرج گود است. این تانک توان شلیک مهمات های با توان نفوذ  در 450 تا 500 م م زره از نوع انرژی جنبشی  و شلیک موشک لوله پرتاب ضد تانک ای تی 10 که در ایران با نام تندر  مدتی تولید شد را دارد. این موشک  لوله پرتاب در حال حاظر  بهترین سلاح ضد تانک شلیک از تانک های  ایرانی است که دارای سامانه هدایت  لیزری  و توان نفوذ در 850 م م زره است ولی باز برای نفوذ در تانک های چون ابرامز ویا لئوپارد 2 و یا مرکاوا   کم است

ایران تی 72 های خود  را ارتقاء  داد برخی از نسخه  های دست دوم خریداری شده از لهستان و بلاروس به سایت اتش کت72  شدند. همچنین ایران برخی از تی 72 خود را به زره توری ضد راکت تجهیز کرد که با نام تانک رخش  شناخته می شود(فقط با اضافه کردن یک زره توری نام تانک عوض شد). همچنین ایران در اواخر دهه 1370 با بهبود  رابطه خود با اکرایین  پروژه ای با نام خرمشهر  را رقم  زد که شامل تعویض موتور و همچنین نصب برجک تانک تی 80 یو دی (نسخه تولید در اکراین) روی تی 72 بود که حفاظت زرهی ان افزایش یافته بود و سامانه اتش  نیز ارتقا پیدا کرده بود. تنها چند عراده ارتقا  یافت و برنامه تحت  فشار خارجی بر اکراین لغو شد

ایران روی کاغذ باید حدود 600 عراده تی 72 کم بیش داشته باشد  با وجود همه ضعف هایش  این تانک ولی همکنون پرتعدادترین و پیشرفته ترین تانک ایرانیها به  شکل عملیاتی است

تی 72 ایرانی بدون زره واکنشی سال پیش در عراق

تی 72 ایرانی بدون زره واکنشی سال پیش در عراق

تی 72 ام غنیمتی از عراق

تی 72 ام1 غنیمتی از عراق

=-UTF-8-B-amFmYXJpIC0yMS5qcGc=-= 455912830 2s6silg Iran T72M1_2

تانک ذولفقار1

برنامه ذولفقار1 بر میگردد به اوائل دهه 1370 شمسی و تلاش ایران برای ساخت یک تانک بومی . این برنامه با ترکیبی  هر چیزی که در دسترس  بود ایجاد شد . شاسی ام 48، توپ 2ای 46 تانک تی 72، موتور  780  اسب بخاری  تی 72 ام1  که  از روسیه خریداری  شد  و سامانه اتش    ای‌اف‌سی‌اس-۳ ساخت اسلوانی که  در ایران با نام کت 72 تولید شد. تانک دارای  برجکی است که در ایران طراحی  شده و دارای  سه خدمه است  که گلوله گذار نیز مانند تانک های روسی خودکار است. این تانک دارای زره کامپوزیت و یا به گفته برخی منابه فولادی  بود ولی هر چه بود فاقد زره واکنشی بود ولی از نظر سامانه اتش  از تی 72 اس ایرانی برتری زیاد داشت . این که چه تعداد از این تانک ساخته شده مشخص نیست. ایران 104 موتور خرید ولی مشخصا این تانک هرگز به شکل فراگیر تولید نشد زیرا هرگز در یگان های  زرهی ایرانی به شکل گسترده استفاده نشد و تنها در رژه نیروی های  مسلح دیده  می  شود  و به بجز  برخی عکسها از ازمایشات ان در دهه 1370 و برخی نمایشگاه ها  تصویر زیادی از ان نیست(حتی تصویر چهار ذولفقار 1 نیز  با هم در کشور وجود  ندارد) اگرچه برخی منابع از تولید 100 عراده صحبت کردند ولی هرگز تائید  نشد

Zulfiqar1_(2) Zulfiqar1 272119_551 10-17

تانک ذولفقار3

ایران در ادامه برنامه ای با نام ذولفقار2 را توسعه داد که از یک پیش نمونه فراتر نرفت و شبیه چیفتن بود ولی اقدام  جدی بعدی ذولفقار3  بود. این تانک با یک موتور 1000 اسب بخاری تجهیز شده و شاسی نیز تغییر کرده و دارای  هشت چرخ جاده است. شکل کلی بدنه و برجک شباهت بسیار به ابرامز دارد ولی دارای  همان سامانه اتش  کت 72 و توپ125 م م تی 72 است .  میزان زره این نسخه  مشخص نیست  ولی مشخصا زره واکنشی ندارد ولی ممکن است روی ان قابل نصب باشد  همچنین  دارای  هشدار دهنده لیزری  و یک سیستم دید  پانورماتیک با قابلیت 360 درجه است. البته مشکل اساسی ذولفقار مانند تمامی تانک های شرقی سامانه گلوله  گذاری  خودکار چرخفلکی است .  به دلیل شکل قرارگیری مهمات درون خشاب چرخفلکی زیر برجک، نفوذ مهمات دشمن از هر سمت بدنه میتواند باعث اتش سوزی و انفجار شدیدی شود  که  حتی برخی موارد باعث کنده شدن برجک تانک میشود. این مسئله از جمله به دلیل داشتن زره کم در دو طرف بدنه بسیار مشکل ساز بوده و باعث بد نامی تی ۷۲ است. با وجود این استفاده  از غیر کالبیر 125 م م برای ما ممکن نیست زیرا ما دو توپ در کشور تولید می کنیم  ویا می کردیم یکی توپ105 م م و دیگری  توپ 125 م و ومهمات استاندارد ایران نیز این دو کالیبر است از این رو استفاده  و یا تولید توپ مشهور قدرتمند  رایمتال 120 م م که روی تانک های چون ابرامز، لئوپارد و یا چندین تانک دیگر نصب است میسر نیست زیرا اصلا کالبیر ان در کشور وجود ندارد .

7oj7__dsc0220 26_147103_be61fc11b46525e File_5159_92870 2-49 _DSC2455 oapz_newly-built-z3

تانک کرار:

این تانک در واقع یک پکیج ارتق روی تانک تی 72 با الگو برداری از تی90 اس ام که شامل تعویض برجک با برجک جدید روی شاسی تی 72 که شامل نصب یک سایت اتش جدید برای توپچی با سامانه دید حرارتی نسل دوم  که نسخه ارتقا یافته کت 72 باید باشد و توان اتش تا 2000 و یا 2500 متری را در روز به تانک میدهد ،در کنار سامانه اتش روزانه تانک تی72 برای شلیک لوله پرتاب، نصب هشدار دهنده لیزری روی برجک اصلی به شک یک میله بزرگ که به نارنجگ اندازهای دود زا متصل است و به شکل خودکار در صورت شناسایی لیزر روی تانک میتواند دست به پرتاب نارنجک دود زا بزند(این سیستم روی ذوالفقار هم نصب شد)،مسلسل هدایت شونده از درون تانک توسط فرمانده دارای یک مجموع اپتیکی شامل دوربین دید حرارتی، نصب نمایشگر رنپی برای فرمانده  و توپچی جای چشمی قدیمی سایت اتش، نصب دوربین برای راننده که زاویه بازتری را پوشش میدهد.نصب زره واکنشی جدید تولید داخل در جلو و دو طرف برجک و جلو و دو طرف بدنه و نصب زره توری در دو طرف عقب بدنه.این زره به شکل کاملا یک دست بسیار بهتر از نسخه های اولیه و یا صادراتی تی90 در جلو و دو طرف برجک قرار گرفته اند.همچنین عقب برجک به سبک نسخه اس ام دارای محفظه مهمات ذخیره  است ولی تانک همچنان دارای شاسی و موتور تی 72 و توپ125 م م روسی تی 72 است.همچنین نارنجک انداز دود زا نیز اصلاح شده و دو جفت نارنجک انداز دود زا شامل 5 لوله نارنجک انداز در هر سمت روی تانک نصب شده است .همچنین یک روپوش روی لوله نصب شده تا در برابر گلوله ها و مهمات های برخوردی به ان از جمله مهمات های که به جلوی برجک خورده و توسط زره واکنشی دفع می شوند محافظت بکند

در کل پکیج ارتقاء کرار یکی از بهترین ارتقائات روی تی72 است و تاثیر رزمی بالای روی تی 72 خواهد گذاشت البته باید دید چه تعداد تی 72 به این مدل ارتقاء خواند یافت و ایا در اینده این ارتقاء مارا به طرف تولید یک تانک کامل راهنمایی میکند و یا نه .همچنین باید دید ایا مهمات مناسب از جمله در بحث ضد زره برای این تانک در داخل در نهایت توسعه خواهد یافت و یا نه. این تانک همکنون پیشرفته ترین تانک موجود است دست کم بسیار بهتر از تی 72 موجود است و از نظر حفاظت زرهی پیشرفته بسیار خوبی داشته است و باب جدید در یگانهای زرهی ما میباشد. البته همچنان مشکلاتی چون استفاده ار سامانه گلوله گذاری خودکار پر ماجرا و به نوعی پر خطر، نداشتن اختلالگر فروسرخ دست کم طی تصاویری که منتشر شده  و موتور قدیمی تی 72 که رانش به وزن را کاهش میدهد در کرار وجود دارد ولی به شکل طبیعی در مورد خشاب چرخفلکی نیمتوان کاری کرد زیرا مهمات استاندارد ما 125 م م روسی است و در مورد موتور هم باید دید در اینده چه می شود

و اما اینده

 خوب همان طور که گفته شد در مراحل  اولیه  جنگ نیز ایران تکیه بر نیروی پیاده داشت  زیرا تانک گران بود و جایگزینی ان سخت ولی بعد از اینکه معلوم شد جلوگیری از یک تک زره بدون تانک سخت است  و از همه مهمتر انجام یک یورش بزرگ تنها با تکیه بر نیروی پیاده  هم کوهی از تلفات به جا میگذارد سپاه به دنبال تانک رفت. بعد از جنگ بخش زرهی مانند همه بخش ها  از توپخانه گرفته تا هواپیما بالگرد  به نوعی تحت شعاع موشک قرار گرفت  زیرا ایران تلاش در بازدارندگی با کمک موشک داشت  ولی نبرد در سوریه  خیلی درسها به ایران داد. نشان داد هواپیما  و بالگرد برای  پشتیبانی  هوایی چقدر  مهم است  و تانک چه ارزش رزمی دارد. ارتش اسد در سوریه  از تانک های  قدیمی  چون  تی 55، 62 و 72 بهره میبرد. اگرچه تعداد زیادی  از انها قربانی  موشک تاو مخالفان شدند زیرا این تانک ها زره درست و حسابی ندارند ولی هر جا ارتش اسد پیروزی به دست اورد  به واسته  تانک هایش بود و حتی هرجا مخالفان  هم پیروزی به دست اوردن با استفاده از تانک بود(خان طومار یکی از انها بود) . از این رو تفکر در ایران ایجاد شده که باید یگان زرهی بهسازی  شود(کلا نبرد سوریه  روی دو چیز در سطح جهانی  تاثیر گذاشت یکی بازار تانک دیگری  هواپیماهای پشتیبانی  ولی تانک بدون پوشش هوایی به کار نمی اید ولی خوب همیشه هم ما با قدرتی مثل امریکا روبرو نیستیم که بتواند برتری هوایی را به دست بگیرد نمونش داعش)

 در مرحله اول ناوگان  فعلی قابلیت  ارتقا دارند ولی کدام تانک

ام60 تعدادش کم است ولی این تانک هنوز قابل ارتقا  است کما اینکه سابرا ترکی که توسط اسرائیل ارتقا  یافته حتی از نظر حفاظت  زرهی از تی 90 بهتر افتاده زیرا میزان مقاومت ان  تا 1500 م م در برابر خرج گود افزوده شده و چند ماه پیش در یک رویاروی موشک کورنت شلیک شده از طرف  داعش در شمال ترکیه را دفع کرد. این کار روی ام60 ما ممکن است ولی نیاز به ساخت ژره کامپوزیت  ماژولار به سبک همان سابرا است  و با در نظر گرفتن  افزایش زره نیاز به تعویض موتور نیز  است و در نهایت  توپ 105 م م نیز برای نبرد زرهی منطقه ما کافی نیست نیاز به توپ بالاتر  است که تنها توپ بالاتر در دستراس توپ 125 م م است که نیاز به تعویض برجک و طراحی برجک جدید دارد. شاید به نظر بیاید هزینه این کار زیادی است ولی  حدود یک تا  یک نیم میلیون دلار هزینه دارد.ه همچنین میتوان تی۵۵ ها را از این نیز بیشتر ارتقاء داد مانند تی۵۵ ام۶ که دارای توپ ۱۲۵ م م و زره کنتاکت ۵ است و یا الزرار پاکستانی

گزینه ارتقاء  بعدی  تی 72 است. میتوان با نصب یک سامانه اتش  جدید برد اتش ان به راحتی تا برد تی 90 افزایش داد و با نصب زره  کنتاکت5 نیز قدرت حفاظت ان در برابر خرج گود را دست کم از روبرو بدنه تا 1200 م م افزایش داد که بسیار به تی 90  نزدیک است. چنین ارتقا مشابه تی  72 ابجت 1989 و یا تی 72 بی 3 است که عملا شما صاحب  تانکی با توان تی  90 ای و یا اس  میکند. یادمان نرود که خود تی 90 نسخه ارتقا یافته تی 72 بود و پیش نمونه ان تی 72 بی ام نام داشت و ابرو ریزی تی 72 در جنگ اول خلیج فارس باعث تعویض اسم تانک شد  از این رو رسیدن به تی 90 با تی 72 ممکن است چندین طرح ارتقا تی 72 در جهان انجام شد که برخی حتی از نظر سامانه اتش از دو نسخه نخست تی 90 هم بهتر بود بعدها به انها خواهیم پرداخت. البته  نیاز به خرید مهمات بهتر نیز است در بحث درگیر زرهی ما مهماتی  با توان نفوذ  در 450 م م را داریم . این مسئله را بدانیم که کشوری چون ترکیه و یا عربستان و مهمات های انرژ ی جنبشی   با توان نفوذ در بیش از 700 م م زره  و یا   پاکستان  در حدود 600 م م زره دارد .(بخشی از این ارتقائات در برنامه کرار انجام شده است)

گزینه بعدی به خدمت گیری تانک جدید است که اینجا باز دو گزینه داریم: گزینه  خارجی و  داخلی

 گزینه خارجی تانک های مانند تی 90 اس (نسخه صادراتی تی 90 ای)  و یا  تانک های چینی چون ام بی تی 2000 و 3000 است . ما گزینه دیگری نداریم زیرا از غرب که نمی توانیم خرید کنیم به دلیل  شرایط سیاسی و از کشورهای جنوبی شرق اسیا مانند کره جنوبی  و ژاپن نیز نمی تواینم زیرا تنها تحت فشار امریکا  قرار میگریند (روسیه تحت فشار امریکا به ما  نمی فروشد  ولی  به حال متحدان امریکا)

تی 90 و ام بی تی 2000 و 3000 به صورت مستقیم  و غیر مستقیم  از تی 72 بر گرفته شده اند. تی90 در زمان توسعه نامش تی 72 بی ام بود و  ام  بی تی 2000 و 3000 بر گرفته از تایپ 99 هستند که تایپ 99 نیز تحت تاثیر  تی 72 ساخته شده. هر سه این  ام بی تی ها دارای توپ 125 م م با گلوله گذاری خودکار هستند و وابسته به زره واکنشی خود.از نظر سیستم اتش نسخه  های چینی  بر اساس اطلاعات روی کاغذ بسیار بهتر  هستند (کلا چین از نظر الکترونیک و اپتیک  در حال پیش گرفتن از روسیه است از جمله در زمینه اپتیک در حالی که روسها برای اپیتک حرارتی  به فرانسه وابسته است  چین خودش تولید کننده و صادر کننده است و تنها کافی است به رادار های ارایه فازی فعال چینی نگاه کنید)

تی 90 اس و یا  دو تانک چینی از نظر برتر در بین ده تانک برتر جهان در اخر لیست قرار دارند انها از نظر حفاظت  بین 30 تا 50 درصد پاینتر از رقیبان  مانند لئوپارد 2 ، مرکاوا ، چلنجر و یا ابرامز  ام 1 ای 2 هستند که بیشتر هم بر می گردد به وابسته بدون به زره واکنشی تا زره کامپوزیت ماژولار مانند تانک های غربی. همچنین همان طور که در مقاله ای در همین هفته گفته شد توپ 125 م م نیز کارایی کمتر از نمونه غربی دارد ولی

در روسیه تانک تی 90 اس ام نیز است که از نظر حفاظت و دقت اتش جایگاه بسیار بهتری دارد و به صورت خاص قابلیت حفاظتی ان بالا رفته(البته باز با همان توپ)  و یا ارماتا  که برتری های آشکاری  دارد اگر چه از نظر بسیار از کارشناس هنوز به لئوپارد 2 ای 7 نرسیده ولی واقعا تانک شایسته  ای است   و نیاز ما را براورده میکند

ما دو روش را می توانیم  پیش بگیریم

اولی  خرید 1200 تا 1500 تانک تی 90 اس  و یا ام بی تی 3000 که حدود 5 میلیارد  دلار هزینه در بر خواهد داشت و البته میتوان طی ده سال یا کمتر خریداری کرد  و بعد در درازمدت می شود  انها  را ارتقا داد و زره و سیستم دفاع فعال مناسب روی انها نصب کرد ویا اینکه به دلیل نداشتن زیر ساخت لازم برای تعمیر و نگهداری  تانک پیچیده ای چون تی 90 اس ام ویا ارماتا از جمله در زمینه  الکترونیک و اپتیک  ما در مرحله اول 500 تا 600 عراده تانک تی 90 اس  خریداری کنیم زیرا همکنون در خط تولید است و  بعد  صبر کنیم  و زیر ساخت لازم را تهیه کنیم ببینم سرنوشت  تی 90 اس ام و ارماتا چه می شود

زیرا تی 90 اس ام که از طرفی خود روسها سفارشی ندارد و هند که  گفته شده حدود370 عراده ان را سفارش داده  نیز هنوز خبری از تحویل ان به گوش نمی رسید  و  دست کم هنوز خط تولیدی برای این نسخه در کار نیست که البته به گفته برخی منابع بر می گردد  به تحریم روسیه زیرا بخش عمده  سامانه اپتیکی تی 90 اس ام متعلق به تالس فرانسه است و از طرفی هم ارماتا تازه اول راه است فعلا نسخه صادراتی ندارد از این رو ما میتوانیم با  دریافت تعداد چند صد عراده تی 90 اس خود را اماده و موقت  تجهیز   کنیم تا تکلیف این دو طرف  مشخص  شود و در صورت که مشکلی هم پیش امد تعداد  بیشتری تی 90 اس و یا  نمونه  های چینی  دریافت کنیم(البته در صورتی که تحریم ها بگذارند)

گزینه بعدی تولید در داخل است

تانک مثل هواپیما  جنگی نیست که بگویم  بسیاری از فناوری ان را نداریم (مانند موتور و اونیک ویا تجهیزات جوشکاری) و  گیر اوردن انها هم تنها از کشورهای درجه یک ممکن باشد

تانک نیاز به توپ دارد ما توپ 125 م م را تولید می کنیم  تنها می ماند  مهمات خوب(البته کیفیت هم مهم است)، نیاز به موتور دارد که از چین روسیه اکرایین  و یا برخی کشورهای اروپای شرقی قابل دسترس است، نیاز به سامانه اتش  دارد اگرچه کت 72 سامانه انچنانی نیست ولی قابل ارتقا با کمک حتی بخش خصوصی  ویا بخش های غیر نظامی است و تنها مسئله ساخت مواد لازم برای زره است

ایران دو طرح ذولفقار 1 و 3 را توسعه داد به ان پرداختیم.این تانک دارای توپ روسی ولی زرهی به سبک غرب هستند .  ذولفقار3 زره اصلی بدنه است و نه زره واکنشی البته امتیاز  خود را دارد. در تانک چون تی 90 با برخورد  اولین مهمات دشمن به یکی از صفحه های زرهی واکنشی  زره از بین می رود  و برخورد مهمات بعدی به همان بخش به معنی برخورد به خود بدنه است که مقاومت چندانی  نیز ندارد  ولی در تانک های غربی ویا تانکی مثل ذولفقار  برخورد به بدنه باعث از بین رفتن بخش های  از زره نمی شود  الا که مهمات کاملا نفوذ  کند و حتی برخورد بعدی اگر در چند سانتیمتری برخورد قبلی باشد زره همچنان مقاومت خود را حفظ میکند البته هر کدام از روشها  ویژگی خود را دارند

همان طور که گفته شد  تی 90 اس و یا ام بی تی 2000 و 3000 تانک های خوبی هستند ولی تانک های  در حد تانک های درجه یک غرب نیستند بدون شک ما توان ساخت تانکی به خوبی این تانک ها را داریم.

 

در نهایت

 به شکل کلی قدرت در نیروی های مسلح جنبه های مختلف دارد که تنها حرکت در همه زمینها از جمله زمینه های که لازم و ملزوم هم هستند می توان به قدرت نظامی رسید. مثلا در کشور ما ناوگان نیروی هوایی فرسوده است در همه جنبه ها مثلا ترابری جنگنده اموزشی ، ناوگان بالگرهای فرسوده است در همه زمینه های ترابری شکاری کوچک و بزرگ….. برای همین شما نمی توانید تعداد مناسبی بالگرد تهاجمی پیشرفته بخرید  و بفرستی میدان نبرد وقتی جنگنده مناسبی برای پشتیبانی از ان ندارید….شما نمیتوانی موشک ضد کشتی پیشرفته داشته باشی  ولی یک شناور پیشرفته برای شلیک این موشک ذر اختیار نداشته باشد ..شما نمی توانید شناور رزمی پیشرفته داشته  باشی ولی شکاری برای پوشش ان در برابر حملات هوایی نداشته باشی الا که یک شناور دفاع هوایی فوق العاده پیشرفته مانند تایپ 45 داشته باشی انهم باز در یک حمله فراگیر به ناو که ده ها جنگنده با موشک کروز و سلاح دوربرد شرکت داشته باشند شانس چندانی ندارد

در بحث نیروی زمینی از جمله نیروی زرهی داستان همین شکل است.. بارها گفته ام میتوان مثلا جلوی یک حمله کوچک زرهی را مثلا با یگانهای ضد زره با موشک ضد تانک گرفت ولی نمی توان جلوی یک دسته بزرگ زرهی که از پشتیبانی توپخانه برخوردارند و یا یگان شناسایی  پیشاپیش دست زرهی هر تهدیدی را شناسایی و با اتش غیر مستقیم مورد هدف قرار میدهد و یک هنگ بالگرد نیز پشتیبانی انها است با موشک ضد تانک در افتاد.زیرا هیچ نیروی جلودار چنین یگان زرهی نیست   زیرا همه چیز ان کامل است..(مخفی کردن تعداد زیادی نیروی پیاده با موشک ضد تانک را فراموش کنید ..ما در عصر دوربین دید حرارتی هستیم و همچنین حمله با پهپاد زمانی موثر است که دشمن دفاع هوایی نداشته باشد و یا یگان زرهی پدافند همراه نداشته باشد الا که بتوانید برتری هوایی را به سدت بگیرد و بعد وارد عمل شوید)..یک کشور اگر تانک میخواهد باید برای تجهیز تیپ و لشکر زرهی خود توپخانه نیز داشته باشد زیرا توپخانه بسیاری از تهدیدات پیش روی یک یگان زرهی و حتی پیاده را از بین می برد ، این تیپ و یا لشکر پدافند زمینی مناسب برای دفع هر حمله بالگرد و یا پهپاد  وحتی جنگنده های تهاجمی نیاز دارد ، دارای نفربر مناسب برای نیروی پیاده برای تثبیت خطی که توسط نیروی زرهی شکسته شده داشته باشد، بالگرد ترابری و شکاری برای پشتیبانی اتش و لجستیک این نیروی داشته باشد و در کل دارای یک نیروی هوایی برای پوشش درست منطقه داشته باشد …یکی از اینها نباشد می شود عملیات نصر… البته شما برای یک لشکر و یا تیپ پیاده هم تک تک موارد گفته شده را میخواهید اصلا کاری به  تانک ندارد

البته این مسئله در همه بخش های است.. در نکته شماره یک به ان پرداخته شد که شما بهترین سامانه و شبکه پدافندی داشته باشید در نهایت طی درگیر با یک قدرت نظامی درست حسابی  که نیروی هوایی پیشرفته ای داشته باشد محکوم به شکست است فقط زمانش کم زیاد دارد (حالا حتی اگر اس 400 اس  300 تا اس 1000  اس چند هرار داشته باشید ) زیرا رکن اصلی دفاع هوایی جنگنده است….شما بهترین پدافند و جنگنده را داشته باشی هشدار به موقع نداشته باشی(با اواکس و یا شبکه رادار) باز کاری از پیش نمی برید و………………

از این رو تانک یک بخش از یک ارتش است….شما نمی توانید بهترین تانک دنیا را بدون پوشش دست کم  پدافند متحرک پر قدرت به میدان بفرستید ..اگر بفرستی می شود نیروهای زرهی عراق در جنگ خلیج فارس که 4000 تانک و خودروی زرهی را از دست داد زیرا دفاع هوایی نداشت(کلا شما دفاع هوایی شامل نیروی هوایی قدرتمندی نداشته باشی انگار هیچ چیز نداری هر چه داشته باشی در اتش هوایی از بین میرود… سوریه جلوی چشم ما است که حضور چند ماه نیروی هوایی روسیه چه کرد)

چند نکته

این مقاله در مورد تانک های موجود در ایران و  گزینه های پیش رو بود و  در مورد جایگزین تانک با موشک بالستیک ،  قایق تند رو،  پهپاد و یا موشک ضد تانک نبود پس به خود زحمت کامنت بی مورد گذاشتن ندهید

همچنین نیاز به تانک در همه ارتش های جهان ثابت شده برای همین همه کشورهای دارای  سبک به دنبال تانک هستند کسانی که نظریه  جایگزین  موشک با تانک را میدهد نیز کامنت های خود را برای کرملین و کاخ سفید  مقام رهبری چین  و….. بفرستند (تلاش کنید تانک را یک وسیله تنها ضد تانک نبینید زیرا تانک یک وسیله تهاجمی و یا دفاعی بر ضد هر تهدیدی روی زمین است)

پاینده باد ایران

مقالات مشابه

جنگنده های موجود در نیروی های مسلح جمهوری اسلامی ایران

گرداوری: عبدالحمید تارخ

برای پیوستن به کانال تلگرام سایت جنگاوران اینجا را کلیک کنید

دسته بندی شده در: