در عصر جدید رقابتهای نظامی، سرعت و قدرت مانور، کلید برتری در میدان نبرد محسوب میشوند. یکی از جنجالیترین و پیشرفتهترین پروژههای تسلیحاتی نیروی هوایی ایالات متحده، موشک AGM-183 ARRW (مخفف Air-Launched Rapid Response Weapon به معنای «سلاح واکنش سریع پرتابشونده از هوا») است. این موشک که توسط شرکت لاکهید مارتین توسعه یافته، یک سامانهٔ هوا‑به‑زمین فراصوت (هیپرسونیک) با سرعتی فراتر از ماخ ۵ (بیش از ۶٬۱۰۰ کیلومتر بر ساعت) است و از فناوری بوست‑گلاید (Boost‑Glide) بهره میبرد؛ به این معنا که ابتدا توسط یک موتور راکت به سرعت مافوقصوت میرسد و سپس با جدا شدن از راکت، بهصورت سرشی (گلاید) روی لایههای فوقانی جو به سمت هدف حرکت میکند و به دلیل مانورپذیری بالا، سامانههای پدافندی متعارف را دور میزند.
اگرچه این برنامه در مارس ۲۰۲۳ به دلیل چندین آزمون ناموفق رسماً لغو شد، اما توسعهٔ آن بهطور خاموش ادامه یافت و در سال ۲۰۲۵، نیروی هوایی آمریکا تصمیم به احیای آن و تأمین بودجه برای خرید عملیاتی در سال مالی ۲۰۲۶ گرفت. همچنین در سال ۲۰۲۶، برنامهٔ ارتقاء این موشک با نام «اینکرمنت ۲» (نسخهٔ دوم با قابلیتهای افزایشیافته و محرمانه) اعلام شد و همزمان، برنامهٔ نوسازی بمبافکنهای استراتژیک بوئینگ B-52 استراتوفورترس برای حمل این موشکها بهعنوان سلاح تهاجمی دورایستا در دستور کار قرار گرفت؛ بهطوری که هر فروند B-52 قادر خواهد بود تا ۶ فروند از این موشکها را بر روی پایلونهای خارجی خود حمل کند.
داستان ARRW از اوت ۲۰۱۸ آغاز شد، هنگامی که نیروی هوایی آمریکا قراردادی به ارزش ۴۸۰ میلیون دلار با لاکهید مارتین برای توسعهٔ یک سلاح فراصوت هوابرد منعقد کرد. نخستین آزمایش حمل غیرفعال یعنی پرتاب بدون موتور و بازیابی با چتر این موشک در ژوئن ۲۰۱۹ بر روی یک بمبافکن B-52 انجام شد.

موشک AGM-183A از یک سیستم بوست‑گلاید استفاده میکند: ابتدا یک موتور راکت جامد، آن را به سرعت فراصوت میرساند و سپس سرنشینجنگی از راکت جدا شده و با سرعتی بیش از ماخ ۲۰ (حدود ۲۴٬۰۰۰ کیلومتر بر ساعت) بهسمت هدف سر میخورد. این سرعت فوقالعاده و مسیر پروازی غیربالستیک (با قابلیت مانور در جو) باعث میشود که سامانههای پدافندی متعارف قادر به رهگیری آن نباشند. به عبارتی این کلاهک قابلیت این را دارد که در مرحله شیرجه مسیر خود را عوض کند و یک حرکت بالستیک قابل پیشبینی ندارد.در موشک های بالستیک معمولی حرکت کاملا قابل پیشبینی است برای همین سامانه های ضد بالستیک با محاسبه زاویه حرکت موشک به سمت مسیر پیش روی ان حرکت میکنند تا در نقطه ای به ان برخورد کنند. ولی این سلاح با انجام مانور در مرحله شیرجه محاسبات را بهم میریزد .در واقع ترکیب سرعت + قابلیت مانور نهایی رهگیری این سلاح را بسیار دشوار می کند .
این موشک برای پرتاب از بمب افکن طراحی شده از اول هم اینچنین بود .نمونه های اولیه تمام از زیر بال ب52 پرتاب شد .در آوریل ۲۰۲۰، ژنرال تیموتی ری، فرمانده نیروی ضربت جهانی نیروی هوایی، اعلام کرد که نیروی هوایی در نظر دارد از ناوگان بمبافکنهای B-1B بهعنوان سکوی پرتاب ARRW استفاده کند و هر بمبافکن قادر خواهد بود تا ۳۱ موشک فراصوت (شامل ARRW و HAWC) را بر روی پرتابگرهای چرخان استراتژیک مشترک (CSRL) و پایلونهای خارجی خود حمل کند.این چنین ترکیبی در یک حمله با در نظر گرفتن برد ان که میتوان موشک را از برد خارج پدافند و حتی مرز یک کشور شلیک کرد و سرعت نهایی و توان مانور از ان کابوسی برای پدافند ایجاد میکند.
برد موشک یه حدود 1600 کیلومتر عنوان شده و از سیستم هدایت ماهواره ای نسل سوم با توان بالا مقاومت در برابر جنگ الکترونیک و سیستم داخلی اینرسی برای هدایت بهره میبرد
در فوریهٔ ۲۰۲۰، دولت ترامپ افزایش ۲۳ درصدی بودجهٔ تسلیحات فراصوت را پیشنهاد کرد و نیروی هوایی نیز اعلام کرد که قصد دارد مراحل خرید عملیاتی AGM-183A را آغاز کند. در همان ماه، مایکل دی. گریفین، معاون وزیر دفاع در امور مهندسی و تحقیقات، اعلام کرد که آمریکا به داشتن یک سلاح فراصوت بوست‑گلاید «بسیار نزدیک» شده است.
با این حال، برنامه با فراز و نشیبهای زیادی روبهرو شد. در اوایل ۲۰۲۳، دفتر بودجهٔ کنگره (CBO) برآورد کرد که تولید ۳۰۰ فروند از این موشک، هزینهٔ نهایی ۱۴٫۹ میلیون دلار به ازای هر موشک و مجموعاً ۵٫۳ میلیارد دلار (شامل یکپارچهسازی با سکوهای پرتاب و ۲۰ سال پشتیبانی) خواهد داشت. برای تولید ۱۰۰ فروند، هزینهٔ هر موشک به ۱۸ میلیون دلار و کل برنامه به ۲٫۲ میلیارد دلار میرسید.

در ۲۹ مارس ۲۰۲۳، اندرو هانتر، دستیار وزیر نیروی هوایی در امور اکتساب، فناوری و لجستیک، در جلسهٔ کمیتهٔ فرعی تاکتیکی هوایی و نیروی زمینی مجلس نمایندگان اعلام کرد که برنامهٔ AGM-183A ادامه نخواهد یافت؛ هرچند دو آزمایش نهایی تماممدار (All‑Up‑Round) همچنان برای جمعآوری داده برای برنامههای آینده انجام خواهد شد. در بودجهٔ سال مالی ۲۰۲۵ که در مارس ۲۰۲۴ منتشر شد، هیچ گونه اعتباری برای خرید یا توسعهٔ بیشتر این موشک پیشبینی نشد و به نظر میرسید که پروژه رسماً به پایان رسیده است. مرحلهٔ ساخت نمونهٔ اولیه در سال ۲۰۲۴ اعلام شد که تکمیل شده است.
اما در سال ۲۰۲۵، نیروی هوایی بهطور غافلگیرکنندهای اعلام کرد که قصد دارد برنامهٔ متوقفشدهٔ AGM-183A را احیا کرده و وارد فاز خرید عملیاتی کند. ژنرال دیوید آلوین، رئیس ستاد نیروی هوایی، در جلسهٔ استماع کنگره در ژوئن ۲۰۲۵ عنوان کرد که برای جبران فاصله با تواناییهای عملیاتی فراصوت چین و روسیه، بودجهٔ هر دو پروژهٔ ARRW و موشک کروز تهاجمی فراصوت (HACM) را در بودجهٔ سال مالی ۲۰۲۶ لحاظ خواهند کرد. در بودجهٔ سال مالی ۲۰۲۶، اعتبارات خرید برای این برنامه تصویب شد و بودجهٔ سال مالی ۲۰۲۷ نیز شامل تأمین مالی برای نسخهٔ «اینکرمنت ۲» با قابلیتهای ارتقاءیافته و محرمانه، و همچنین برنامهریزی برای دو برابر کردن نرخ تولید ARRW با سرمایهگذاری ۱٫۸ میلیارد دلاری در طول برنامهٔ دفاعی پنجساله (FYDP) میان ARRW و HACM است. همچنین در بودجهٔ سال ۲۰۲۷، مبلغ ۳۴۲ میلیون دلار برای نوسازی ناوگان باقیماندهٔ بمبافکنهای B-1B اختصاص یافته تا این بمبافکنها هم بهعنوان سکوی پرتاب آزمایشی و هم عملیاتی برای ARRW عمل کنند.

“””””
ایالات متحده برای دستیابی به سلاحهای هایپرسونیک، فقط روی یک فناوری سرمایهگذاری نکرده است. HACM یا Hypersonic Attack Cruise Missile یک موشک کروز هایپرسونیک هواپرتاب است که با موتور اسکرمجت (Scramjet) پرواز میکند؛ در حالی که AGM-183A ARRW یک سلاح Boost-Glide است که ابتدا توسط یک موتور راکتی شتاب میگیرد و سپس سرجنگی گلایدِر آن در سرعتهای هایپرسونیک به سمت هدف حرکت میکند. نیروی هوایی آمریکا HACM را یک سلاح هواپرتاب مجهز به پیشرانه اسکرمجت معرفی کرده است
مزیت مهم ARRW، معماری Boost-Glide و سرعت بسیار بالا پس از شتابگیری است؛ در مقابل، HACM به دلیل داشتن پیشران اسکرمجت میتواند در بخش بیشتری از مسیر انرژی و پیشرانش فعال داشته باشد و از نظر مفهوم عملیاتی به یک موشک کروز بسیار سریع نزدیکتر است.
همچنین HACM برای ایجاد یک قابلیت تاکتیکی انعطافپذیر طراحی شده است؛ نیروی هوایی آمریکا هنگام معرفی برنامه اعلام کرد که این سلاح به فرماندهان اجازه میدهد از جنگندهها برای درگیری با اهداف باارزش و حساس به زمان استفاده کنند و بمبافکنها را برای مأموریتهای راهبردیتر آزاد نگه دارند.
“”””

پروژهٔ ARRW با وجود تأخیرهای متعدد، شکستهای آزمایشی و لغوهای ظاهری، سرانجام به یک برنامهٔ عملیاتی تبدیل شده است. هزینهٔ بالای هر موشک (حدود ۱۵ تا ۱۸ میلیون دلار) و نیاز به نوسازی گستردهٔ سکوهای پرتاب (مانند B-52 و B-1B) از چالشهای جدی آن محسوب میشود. با این حال، نیروی هوایی آمریکا معتقد است که برای رقابت با تواناییهای فراصوت چین (مانند DF-17) و روسیه (مانند Avangard)، داشتن یک سلاح بوست‑گلاید عملیاتی مانند ARRW یک ضرورت راهبردی است.
نسخهٔ جدید «اینکرمنت ۲» که در بودجهٔ ۲۰۲۷ گنجانده شده، احتمالاً شامل بهبود در برد، دقت، مقاومت در برابر جنگ الکترونیک و افزایش محمولهٔ جنگی خواهد بود. همچنین برنامهٔ نوسازی B-52 با پایلونهای خارجی جدید، به این بمبافکنهای کهنهکار امکان حمل ۶ فروند ARRW را میدهد و آنها را به سکوی پرتابی قدرتمند برای حملات دورایستا تبدیل میکند.
موشک AGM-183 ARRW نمایندهٔ نسل جدید تسلیحات فراصوت آمریکاست که با وجود فراز و نشیبهای فراوان، از یک برنامهٔ تحقیقاتی پرنوسان به یک سامانهٔ عملیاتی در آستانهٔ خرید انبوه تبدیل شده است. سرعت بالای ماخ ۲۰، مسیر پروازی غیرقابل پیشبینی و قابلیت حمل توسط بمبافکنهای استراتژیک، به نیروی هوایی آمریکا اهرم فشاری قدرتمندی در برابر پدافندهای هوایی پیشرفتهٔ رقبا خواهد داد. هر چند هنوز ابهاماتی دربارهٔ هزینهها، عملکرد نهایی و میزان موفقیت در سناریوهای جنگی واقعی وجود دارد، اما روشن است که ARRW بهعنوان یکی از ارکان اصلی استراتژی «برتری فراصوت» آمریکا در دههٔ آینده باقی خواهد ماند.

عبدالحمید تارخ
مقالات مشابه
موشک هایپر سونیک کینژال ساخت روسیه
موشک هایپر سونیک زیرکن ساخت روسیه
موشک هایپر وسنیک دانگ فنگ 100 ساخت چین
موشک هایپر سونیک عقاب تاریکی ساخت امریکا
موشک هایپر وسنیک دانگ فنگ17 ساخت چین



