موشک پدافند هوایی Starstreak (استاراستریک)
ترجمه و گرد آوری رضا موسوی
موشک Starstreak یک موشک پدافند هوایی قابل حمل توسط شخص (دوش پرتاب) ساخت کمپانی بریتانیایی Thales (تالس) است که به آن Starstreak HVM نیز میگویند.HVM کوتاه شده High Velocity Missile به معنی موشک پر سرعت است.زیرا این موشک 3.5 تا 4 ماخ سرعت دارد و سریع ترین موشک زمین به هوا کوتاه برد جهان و یکی از برترین موشک های سبک کوتاه برد در جهان است.برای آماده سازی و شلیک این موشک فقط به یک نفر لازم است.
انگلیس هنگام بهسازی و بروز رسانی سیستم پدافند هوایی موشکی کوتاه برد Rapier (راپیر) برای دستیابی به کارایی و دفاع هوایی کوتاه برد بهتر تصمیم به طراحی موشک جدید با توانایی ها جدید و بهینه شده گرفت و از رو طراحی چنین موشکی از دهه 1980 آغاز شد.در آن زمان مشخص شد که یکی از راه کار های افزایش کارایی سیستم ها پدافندی افزایش سرعت موشک های پدافندی است.در سال 1995 اولین نمونه های این موشک ساخته و پس از گذراندن آزمایش ها و شلیک های آزمایشی و بررسی کارکرد و همچنین برطرف کردن برخی عیب های آن از سال 1997 رسما وارد خدمت در ارتش انگلیس شد و 135 پرتابگر از این موشک تحویل ارتش انگلیس شد.تایلند،اندونزی و آفریقای جنوبی نیز از دیگر دارندگان این موشک هستند.
هدایت این موشک به روش جستجوی لیزری نیمه فعال (SALH) و هدایت نیمه خودکار در خط دید (SACLOS) است.درازای موشک 1.397 متر،قطر آن 13 سانتیمتر و وزن آن 14 کیلوگرم است.برد موثر موشک نیز بین 300 متر تا بیش از 7 کیلومتر است.از آنجا که این موشک سرعت بسیار زیادی دارد به راحتی میتواند با جنگنده های پر سرعت دشمن نیز درگیر شود.
Starstreak دارای پیشران 2 مرحله ای است.وظیفه موتور اول که هنگام پرتاب شلیک میشود شتاب و سرعت دادن به موشک است و فقط چند ثانیه پس از پرتاب روشن است و سپس جدا میشود.پس از آن موتور دوم روشن میشود و وظیفه آن رساندن موشک به بیشینه سرعت خود است.در فاز پایانی سرعت موشک به 4 ماخ میرسد و کمتر از یک ثانیه پیش از خاموش شدن موتور کلاهک موشک که دارای 3 دارت جدا از هم و مستقل و بدون موتور است به سمت هدف شلیک میشود و شتاب خود را از موشک گرفته اند.این دارت ها جدا از هم یک هدف یکسان را دنبال میکنند و دارای یک سیستم جستجوگر پرتو لیزری،سیستم های کنترلی و هدایتی،باتری ویژه هستند.درازای این دارت های 39.6 سانتیمتر،قطر هریک از آنها 2.2 سانتیمتر و حدود 900 گرم وزن دارند.هر دارت 2 پیش بال در جلو و 4 بالک در بخش انتهایی دارد.کلاهک این دارت ها از جنس آلیاژ های دارای تنگستن و بسیار سخت و محکم است و 450 گرم ماده منفجر قوی دارد و پس از نفوذ به بدنه هدف با استفاده از فیوز تاخیری فعال و منفجر میشود.زمانی که این 3 دارت از موشک اصلی جدا شدند جستجوگر آنها که از مدار هدایت دارت دستور می گیرد به تعقیب هدف می پردازد.زمانی که دارت به هدف رسید با توجه به انرژی جنبشی زیادی که در خود دارت قرار دارد به داخل هدف نفوذ می کند.همچنین توان نفوذ و انفجار با هم را نیز دارا می باشند.یک فیوز تاخیری نیز در پشت نفوذگر نصب شده است که باعث به تاخیر افتادن انفجار می شود و زمانی که نفوذگر به خوبی وارد هدف شد فیوز 450 گرم ماده انفجاری درون کلاهک را منفجر میکند و به این ترتیب بیشترین آسیب ممکن را به هدف میزند.قدرت تخریب به روش انفجار پس از نفوذ به داخل هدف از از قدرت تخریب موشک های دارای فیوز مجاورتی و ضربه ای نیز بیشتر است.همچنین به دلیل این که دارت ها 3 عدد میباشند توان آسیب رسانی و احتمال برخورد دارت به هدف بسیار بیشتر است.همچنین این موشک با غلاف های فروسرخ و راداری غیر قابل گمراه شدن است و نمی توان آنرا منحرف کرد و همچنین نمی توان این موشک را با موشک های ضد رادار از بین برد.نافگته نماند دارت های این موشک انرژی لازم برای نفوذ به زره برخی خودرو های زرهی همچون خودرو های جنگی پیاده نظام را نیز دارند.
از سال 2020 موشک جدید دیگری روی این سامانه نصب شد
موشک مارتلت (LMM)؛ مکمل سبک در کنار Starstreak در سامانههای پدافندی مدرن
موشک مارتلت که با نام Lightweight Multirole Missile (LMM) نیز شناخته میشود، یکی از محصولات شرکت تالس بریتانیا است که برای درگیری با طیف گستردهای از اهداف طراحی شده و در کنار موشکهای پرسرعت Starstreak در سامانههایی مانند رپید رنجر بهکار گرفته میشود.
برخلاف استار استریک که یک موشک بسیار پرسرعت و تخصصی برای انهدام اهداف سخت و سریع مانند بالگردها و هواگردهای ارتفاع پایین است، موشک مارتلت نقش یک سلاح چندمنظوره سبک را ایفا میکند. این موشک برای مقابله با اهدافی مانند پهپادها، قایقهای کوچک، خودروهای سبک و حتی اهداف زمینی قابل استفاده است.
مارتلت از یک موتور سوخت جامد استفاده میکند و برد عملیاتی آن حدود ۸ تا ۱۶ کیلومتر (بسته به نسخه و روش شلیک) برآورد میشود. هدایت آن معمولاً بهصورت لیزر نیمهفعال یا در برخی نسخهها با روشهای ترکیبی انجام میشود که دقت بالایی در درگیری با اهداف کوچک و کمهزینه فراهم میکند.
ترکیب Starstreak + Martlet در یک لانچر مشترک مانند رپید رنجر باعث ایجاد یک سامانه پدافندی بسیار انعطافپذیر شده است؛ بهطوری که Starstreak برای اهداف پرسرعت و مقاوم و مارتلت برای اهداف سبک و ارزانتر بهکار میرود و در نتیجه هزینه درگیری بهینه میشود.
این ترکیب امروز در چندین پروژه از جمله سامانههای بریتانیایی و همچنین طرحهای صادراتی در خاورمیانه بهعنوان یکی از راهکارهای مؤثر مقابله با تهدیدات پهپادی مورد استفاده قرار گرفته است.
این موشک مدل های گوناگونی دارد که عبارت اند از:
مدل ATASK با همکاری کمپانی آمریکایی Lockheed Martin (لاکهید مارتین) طراحی و ساخته شده است و مدل ویژه هوا به هوای این موشک است که از هلیکوپتر ها همچون هلیکوپتر های تهاجمی آمریکایی AH-64D Apache Longbow (آپاچی لانگ بو) و AH-1Z Viper (وایپر) و یا هلیکوپتر چندمنظوره انگلیسی Lynx (لینکس) شلیک میشود.
LML نیز یک مدل دیگر از این موشک است که شامل سه موشک آماده شلیک می باشد که میتوانند به صورت پایه دار روی زمین نصب شوند و یا روی خودرو های زرهی سبک همچون Humvee (هاموی) سوار شوند.
مدل Starstreak Avenger (استاراستریک اونجر) که ویژه سیستم پدافند هوایی موشکی کوتاه برد متحرک (خودکشش) AN/TWQ-1 Avenger ساخته شده است.سیستم های پدافندی AN/TWQ-1 دارای این موشک به جای داشتن 2 پرتابگر 4 تایی موشک های زمین به هوا FIM-92 Stinger (استینگر) دارای 2 پرتابگر 4 تایی موشک Starstreak Avenger هستند.
مدل SP HVM که ویژه خودرو زرهی پدافند هوایی کوتاه برد Alvis Stormer (آلویس استورمر) ساخته شده است.این خودرو دارای 8 پرتابگر موشک SP HVM است.
مدل Starstreak Mark II (مارک 2) که مدل دوش پرتاب بروز رسانی و بهسازی شده است.
مدل Seastreak (سیاستریک) که مدل دریایی و دارای 2 نمونه است.یکی به صورت 6 موشک دارای پایه (مشابه LML) که توسط یک کاربر پرتاب میشوند.مدل دیگر به صورت 24 موشک در 2 غلاف 12 تایی به عنوان سیستم سامانه دفاع نزدیک نقطه ای دریایی (CIWS) که وظیفه آن نابودی موشک هایی است که به سمت کشتی شلیک میشوند به ویژه موشک های کروز و ضد کشتی.همچنین هواگرد های دشمن را نیز هدف قرار میدهد.
مدل THOR/MMS (تور) که به صورت 4 موشک روی یک خودرو Pinzgauer (پینزگار) نصب شده اند و یک سیستم پدافندی چند منظوره برای درگیری با هواگرد ها،خودرو های دشمن،ساختمان ها و… است.
مدلی نیز ویژه سیستم پدافندی چندمنظوره RapidRanger (رپیدرنجر) ساخته شده است.
