در اواخر دهه ۱۹۵۰ ناوگروه های هواپیما بر نیروی دریایی امریکا با خطر جدید روبرو بودند. این خطر شامل بمب افکن های جدید شوروی مانند توپلوف ۱۶ و توپلوف۲۲ بودند که موشک های کروز ضد کشتی مافوق صوتی با برد بیش از ۲۰۰ کیلومتر را شلیک  می کردند. در ان زمان تقریبا هیچ سامانه ضد موشکی وجود نداشت. نیروی دریایی خواهان یک شکاری رهگیر با  برد بیشتر ،  راداری دوربرتر و موشک های پیشرفته تر از اف۴ فانتوم ۲  و موشک اسپارو بود  که در همان زمان نیز در استانه  وارد شدن به خدمت بود. در واقع نیروی دریایی می خواست سلاحی در اختیار داشته باشد که قبل از اینکه بمب افکن های روسها بتوانند موشک خود را شلیک کنند ، انها را شکار کند.

نیروی دریایی امریکا پیش از این نیز به دنبال یک شکاری رهگیر با توان  شلیک موشک ضد کشتی دوربرد بود. در میانه دهه ۱۹۵۰ کمپانی داگلاس روی طرح جنگنده ناونشین اف۶ دی میسیلیر کار می کرد که یک شکاری مادون صوت مجهز به شش موشک ایگل بود. موشک ” AAM-N-10″  ملقب به ایگل یک موشک رادار فعال با برد  که ۳۰۰ کیلومتر برد داشت . خود هواپیما دارای یک رادار پالس داپلر ای پی کیو ۸۱ با برد ۲۲۰ کیلومتر بود ولی این طرح به دلایل بسیار از جمله اینکه بسیار بلند پروازانه  بود لغو شد. ولی لغو برنامه به معنی این نبود که نیروی دریایی چنین هواپیمای را نیاز نداشت.

اف-6دی

اف-۶دی

از اول  دهه ۱۹۶۰ دوباره نیروی دریایی با ورود به خدمت توپلوف ۲۲ و موشک خا ۲۲ یعنی موشکی با برد بیش از ۴۰۰ کیلومتر در نقش ضد کشتی   دارای کلاهک یک تنی بود دوباره به دنبال رهگیر دوربرد رفت

در اوریل سال ۱۹۶۰ رابرت مک نامارا   وزیر دفاع وقت امریکا خواهان این شد که نیروی های مختلف ارتش  برنامه  های مختلف خود را در قالب یک طرح بر طرف سازند تا در بودجه دفاعی صرف جویی شود.

در ان زمان نیروی هوایی در حال بررسی  به خدمت گیری جنگنده تهاجمی بال متغییر اف۱۱۱ بود که البته در ان زمان روی کاغذ بود. وزارت دفاع معتقد بود که نیروی دریایی میتواند از اف۱۱۱ در نقش یک شکاری رهگیر بهره ببرد و البته فکرش بی راه نبود زیرا طرح قبلی نیروی دریایی یعنی اف۶دی بسیار شبیه بمب افکن اینترادر بود و تازه مادون صوت و بالهای کاملا صاف  نیز داشت

کمپانی جنرال دینامیک نیز به سرعت طرح دو اف۱۱۱ را پیشنهاد داد یکی اف۱۱۱ ای برای نیروی هوایی در نقش تهاجمی و اف۱۱۱ بی برای نیروی دریایی در نقش شکاری رهگیر

اولین فروند اف۱۱۱ بی در ۱۸ مه سال ۱۹۶۵ پرواز کرد و نیروی دریایی برای دریافتش بسیار مشتاق بود ولی به زودی مشکلات شروع شد. مشکل این بود که اف۱۱۱ برای عملیات از باندهای زمینی  طراحی شده بود و نه برای نشست و برخواست از ناو هواپیما بر

اف۱۱۱ بی از دو دستگاه موتور  پرات اندوتنی اف اف۳۰ پی ۳  بهره می برد که اولین نسل توربوفن های نظامی و پس سوز دار امریکای ها بود که با پس سوز  بیش از ۱۸۰۰۰ پاوند رانش فراهم میکرد و در دماغه دارای سامانه اتش ای دبلیو جی ۹ بود و میتوانست شش موشک فونیکس را حمل کند. ولی مشکل کجا بود. در مرحله اول وزن اف۱۱۱ بی بسیار بالا بود  و با وجود تلاش گسترده برای کاهش وزن تا استاندارد   نیروی دریایی همچنان بیش از ۲ تن سنگینتر بود. مسئله بعد قدرت ناکافی  موتور تی اف۳۰ پی۱ بود. اگرچه در پیش نمونه های بعدی نسخه پی۵ این موتور  نصب شد که قدرت بیشتری داشت ولی باز وزن افزایش یافت. همچنین زاویه  حمله بالا در هنگام فرود و شکل قرار گرفتن دو خدمه که همانند نسخه زمینی  اف۱۱۱ در کنار هم بود باعث  شده بود که خلبان در هنگام فرود  اصلا عرشه   ناو را نبیند . طول هواپیما زیاد بود و روی ناو نیز جاگیر بود  در نهایت مشکلات فراوان  باعث شد در جولای سال ۱۹۶۸ نیروی دریایی بعد از ساخت هفت پیش نمونه بودجه اف۱۱۱ بی را قطع کند  تا نیروی دریایی به دنبال طرح دیگری برود.

اف-111بی

اف-۱۱۱بی

در برنامه اف۱۱۱ بی کمپانی گرومی پیمانکار فرعی بود و در اکتبر سال ۱۹۶۷ زمانی که اف۱۱۱ بی در مشکلات دست پا میزد ،گرومی طراحی را به نیروی دریایی  پیشنهاد داد که شامل یک بدنه جدید ولی با همان سامانه تسلیحاتی و موتور اف۱۱۱ بی بود. نیروی دریایی با بررسی طرح مشخص کرد که طرح جدید در تمامی  جنبه های پروازی به غیر از برد از اف۱۱۱ بی برتر است. البته چند طرح رقیب هم وجود داشت مانند یک طرح  پیشنهاد ال وی تی با همکاری  داسا فرانسه ویا طرحی از لاکهید ولی در مجموع گرومی چند طرح به نیروی دریایی پیشنهاد داد که یکی از انها مورد پسند قرار گرفت.

اولین طرح پیشنهادی گرومی طرح ۳۰۳-۶۰  بود که یک جنگنده  با ورودی موتور جدید در کنار بدنه که به سمت عقب کشیده شده بود  و  با یک سکان عمودی بود، طرح بعدی ۳۰۳ سی بود  که دارای دو سکان عمودی بود و دارای  بالی در قسمت پایین بدنه که  از توسعه این طرح مدل جدید  ۳۰۳ دی به دست امد که شباهت زیادی به طرح نهایی داشت ولی طرح اصلی ۳۰۳- ایی بود که مورد پسند قرار گرفت و در ژانویه سال ۱۹۶۹ گرومی پیروز رقابت شد و قرار شد جنگنده جدید که وای اف ۱۴ (YF-14)نامیده شود  و به ان لقب تامکت داده شد.

اولین وای اف۱۴ در  ۲۱ دسامبر سال ۱۹۷۱ تنها ۲۲ ماه بعد از امضا قرار داد با گرومی به پرواز در امد. اولین پرواز ۳۰ دقیقه ای ارام  بود ولی همین  اولین پیش نمونه چند روز بعد در هنگام فرود بر اثر  مشکل در سیستم هیدرولیت سرنگون شد و هر دو خلبان اجکت کردند.در مه همان سال دومین اف۱۴ پرواز کرد . تا سال ۱۹۷۴  دست کم ۲۰ پیش نمونه برای  ازمایشات مختلف و اموزش خلبان ساخته شد که پیش نمونه پنچم نیز در هنگام تست موشک اسپارو  سرنگون شد  شد ولی باز خلبانان اجکت کردند.

با وجود این اف۱۴ جنگنده گرانی بود  و ازمایشات ان نیز بر  هزینه تولید افزوده بود. کنگره در سال ۱۹۷۱  تصمیم گرفت که یکی از دو طرح اف۱۴ و یا اف۱۵ را به خدمت بگیرد و قرار شد هر کدام بهتر در برابر میگ۲۵ شوروی عمل کردند در خدمت باقی بماند و هر دو نیرو از ان بهره ببرند  ولی در نهایت کنگره به حرف برخی افسران پنتاگون گوش فرا داد  و قرار شد هر دو وارد خدمت شوند زیرا هر دو بر اساس دو تفکر مختلف برای دو  ماموریت جدا ساخته شده بودند. ولی قرار بر این شد  در کنار این دو دو جنگنده گران و پیچیده ، دو جنگنده  ارزانتر و  چند منظوره نیز به خدمت گرفته شود تا بدینگونه تامکت و ایگل کمتری   سفارش داده شوند. این تصمیم   منجر به ساخته شدن اف۱۶ و اف۱۸ شد.ولی همچنان تامکت  قیمتش بالا بود . مگدانل داگلاس از فرصت استفاده کرد و نسخه دریایی اف۱۵ ایگل با نام اف۱۵ ان سی ایگل را با تغیراتی به نیروی دریایی پیشنهاد کرد ولی نیروی دریایی جنگنده ای با موشک دوربردی مثل فونیکس میخواست و مکدانل داگلاس باز طرح با نام اف۱۵ ان فونیکس با توان حمل چهار فونیکس را البته با همان رادار ای پی جی ۶۳  جنگنده اف۱۵ ای و بی را پیشنهاد کرد ولی در همان زمان شاه ایران ۷۵ میلیون دلار به گرومی وام داد و بانک های امریکا نیز ۱۲۵ میلیون دلار دیگر به گرومی وام دادند  تا در نهایت قیمت پایین امده و اف۱۴ همچنان به راه خود ادامه دهد .

YF-14A

YF-14A

سرانجام اف۱۴ تامکت در سال ۱۹۷۴ وارد خدمت ارتش شد

اف۱۴ تامکت  جنگنده ای است دو موتور و دو سرنشینه. دارای دو موتور در درون دو غلاف به صورت جدا از هم که در صورت اسیب دیدن یکی از موتورها موتور دیگر اسیب نبیند و بین دو غلاف موتور در زیر و بالا بخش متحرکی قرار دارد که در واقع ترمز هوایی این جنگنده است. بر روی هر غلاف موتور یک سکان عمودی قرار دارد .

دارای بالی متغییر با توان تغییر در زاویه ۲۰(در حالت کاملا باز) و ۶۹ درجه در حالت کامل بسته می باشد  ولی  میتوان برای اینکه بر روی ناو جای کمتری بگیرد بالها را   در زاویه ۷۵ درجه نیز قرار داد.زاویه حرکت بالا توسط رایانه  بسته به سرعت و زاویه حمله کنترل میشد(البته موارد دیگری هم در کار است) اگرچه  دارای  کلید   تنظیم دستی نیز است. بال کاملا باز  برای نشست و برخواست استفاده میشود اگرچه حتی در حال کاملا بسته  که برای پرواز مافوق صوت است نیز ، تامکت  توان نشست و برخواست  را دارد.دارای یک بخش متحرک  مثلثی شکل در جلوی بال اصلی است که  در واقع در درون بخش ثابت بال قرار دارد  که در سرعت های بالای ۱٫۴ ماخ برای کنترل دماغه و بالا کشیدن دماغه  مورد استفاده قرار میگرد که توسط رایانه پرواز باز میشود . این بالچه کوچک مثلثی بعدها تنها به یک بخش دست پاگیر تبدیل شد و در ارتش امریکا در جای خود قفل شد و در نسخه های تولید بی و دی کلا  برداشته شد

سه حالت مختلف بال اف14 تامکت

سه حالت مختلف بال اف۱۴ تامکت

 هواپیما دارای سه ارابه فرود است که ارابه فرود جلویی دو چرخ است و گیرنده منجنیق بخار  اب برای پرتاب تامکت از روی ناو هواپیما بر به ان  وصل میشود و ارابه فرود عقبی نیز  تک چرخ بوده . همچنین در انتهای بدنه زیر دو غلاف  موتور دارای یک غلاف گیرنده کابل برای  فرود روی ناو هواپیما بر است.

اف۱۴ ای از دو موتور توربوفن پرات اندویتنی تی اف۳۰پی ۴۱۲ بهره می برد. تی اف۳۰ اولین نسل موتور های توربوفن پس سوز دار نظامی جهان بود و در اوائل دهه ۱۹۵۰ توسعه یافت. زمانی که قرار بود اف۱۱۱ توسعه یابد  به دلیل مصرف کم سوختش بهترین گزینه بود ولی از نظر قدرت اصلا راضی کننده نبود ولی تنها مورد در دستراس بود. تی اف۳۰ بزرگترین نقطه ضعف تامکت بود به صورتی که فرمانده نیروی دریایی امریکا در زمان دولت ریگان تی اف۳۰ و اف۱۴ را ضیعفترین ترکیب یک موتور با بدنه  در تاریخ هوانوردی می دانست . مشکل موتور مربوط به شکل تیغه های کمپرسور بود که به شکلی ساخته شده بود که اگر هوا به شکل مناسب به ان نمی رسید موتور دچار واماندگی  میشد و از دست می رفت . در تامکت در طراحی ورودی موتور تلاش شد که نحوه رسیدن هوا به موتور را به شکل مناسبی تنظیم کند و موفقیت هم به دست  امد و کارایی تی اف۳۰ روی اف۱۴ بسیار برتر از تی اف۳۰ روی  اف۱۱۱ بود ولی این مشکل هرگز برطرف نشد و دست کم ۳۰%  از حوادث تامکت های نیروی دریایی امریکا به دلیل واماندگی  موتور بود. جالب اینکه در تامکت از دست رفتن یک موتور باعث خاموش شدن موتور دیگر نیز میشد.

موتور تی اف30

موتور تی اف۳۰

حالت واماندگی موتور  برای تامکت در شرایط مختلف پیش می امد ولی از جمله موارد ان میتوان به حرکت سریع دست گاز چه برای کاهش قدرت موتور و چه افزایش قدرت موتور ویا پرواز با زاویه حمله زیاد با قدرت کم و یا پرواز طولانی  با سرعت بالا و یا تاخیر  در روشن شدن  پس سوز موتور که باعث  جمع شدن و انفجار سوخت در درون موتور(به شکل کوچک) باعث واماندگی موتور میشد.

مشکل دیگر موتور قدرت کم ان بود. با در نظر گرفتن وزن تامکت رانش به وزن پاینی  داشت و در بین جنگنده های نسل چهارم از همه رانش به وزن و سرعت اوجگیری کمتری برای  تامکت به جا گذاشت. حتی رانش به وزن تامکت از فانتوم هم در نسخه F-14A کمتر بود.

نیروی دریایی در اوائل  اواخر دهه ۱۹۷۰ تمامی موتور های تی اف۳۰-پی۴۱۲ را  به پی ۴۱۴ ارتقا داد که شامل  تعویض برخی قطعات شد که کمی مشکلات ایمنی را کاست ولی موتور همان قدرت قبلی را داشت.در سال ۱۹۸۱ ارتقا جدید با نام پی ۴۱۴ ای (P414A) روی موتور انجام شد تا مشکلات کمتر شود اگرچه موتور ایمنتر شد ولی مشکل جدید شامل  دود سیاه از خروجی موتور پیش امد. در نهایت هرگز مشکلات واماندگی موتور اف۱۴ ای برطرف نشد حتی با وجود ارتقائات بسیار ،  باید اف۱۴ ای را جنگنده ای قوی با موتور ضعیف خواند.جالب اینکه تامکت های ایرانی بدون هیچ برنامه ارتقائی  روی موتور با موتور پی ۴۱۲ همچنان در خدمت هستند.

اف۱۴ همچون فانتوم دو کابینه بود. در واقع این دید در نیروی دریایی وجود داشت که دو جفت چشم بهتر از یک جفت  چشم در رزم هوایی است  ولی در نیروی دریایی معتقد بودند کار جفت دیگر چشم  را بهتر است به رایانه ها سپرد  از این رو ، اف۱۵ تک سرنشینه ساخته شد و اف۱۴ دو سرنشینه. خلبان در کابین جلو و افسر اسلحه در کابین عقب قرار داشت  . کابین  حبابی بود و دارای سطح دید عالی بود و هر دو خدمه بر روی صندلی پرتاب صفر صفر  ساخت مارتین بیکر قرار داشتند.

خلبان  بر روی پنل اصلی خود دارای VDI بود که کاری  مشابه اچ یو دی را انجام می داد  و نشانگر های مختلف پرواز را برای خلبان نشان میداد . در کابین جلو  دو نمایشگر تک  رنگ قرار داشت که بر روی هم قرار گرفته بوند  و تصاویر رادار ویا کاونده فروسرخ ویا بعدها دوربین اپتکی را به خلبان نشان میداد.همچنین اطلاعات سامانه ناوبری،اطلاعات سامانه های پروازی نیز در این نمایشگرها دیده میشد و در کابین عقب تنها  یک نمایشگر تک رنگ گرد برای نشان  دادن تصاویر  رادر بود. تنها کابین جلو توان هدایت هواپیما را داشت

کابین جلوی اف14 ای

کابین جلوی اف۱۴ ای

اف۱۴ ای دارای  یک رادار ای دبیلو جی ۹(AWG-9) ساخت  شرکت هیوز است. در واقع زمانی که نیروی دریایی رادار ای پی  کیو ۸۱ با برد ۲۲۰ کیلومتر ساخت وستینگهاس  را دیده بود خواهان  نصب سامانه مشابه روی طرح اف۱۱۱ بی شد. هیوز نیز ای دبلیو جی ۹ را پیشنهاد داد.

ای دبلیو جی ۹ یک رادار پالس داپلر است که بر روی باند ایکس کار میکند و ۶۰۰ کیلوگرم وزن داشت. رادار دارای برد کشف تا ۳۱۴ کیلومتر است ولی در واقع برد کشف بسته به اندازه هدف داشت(در تمامی هواگردها اینچنین است). گفته شده برد کشف این راداربرضد بمب افکن بزرگی چون توپلوف ۱۶ باجر حدود ۲۲۰ کیلومتر و بر ضد یک جنگنده در ابعاد فانتوم حدود ۱۷۵ کیلومتر بود(بر اساس میزان خروجی رادار ای دبلیو جی ۹ برد کشف یک جنگنده مانند اف۳۵ باید بین ۳۰ تا ۶۰ کیلومتر باشد و البته بدون جنگ الکترونیک). رادار توان پوشش ۶۵ درجه در هر سمت را داشت و دارای توان رهگیری همزمان ۲۴ هدف و درگیر با ۶ هدف بود و دارای پایین نگری بود و میتواند در هین  رهگیری اهداف در اسمان دست به جستجوی  اسمان نیز بزند.با وجود این پردازنده ای دبلیو جی۹ انالوگ  بود و اینکه گفته میشود میتوانست  در یک زمان با شش هدف درگیر شود روی کاغذ بود زیرا در شرالیط جنگی با اهدافی که شامل  جنگ الکترونیک  قوی داشتند   درگیر با شش هدف ممکن نبود و این رقم دور از ذهن بود و برای همین در رادار بعدی که روی اف۱۴ دی نصب شد این میزان واقعی تر شد. با وجود اینکه دست کم در ای دبلیو جی ۹ تلاش شد تا بتواند با موشک های کروز نیز درگیر شود ولی این امکان هرگز به صورت واقعی دست کم برای موشک های ضد کشتی سینه مال مافوق صوت حتی در تمرینات نیز به دست نیامد.

رادار AWG-9

رادار AWG-9

اف۱۴ در نسخه های اولیه دارای یک کاونده  فروسرخ ای ال ار-۲۳ در زیر  دماغه داشت ولی این کاونده کارایی نداشت و در نهایت  در خط تولید جای ان را یک دوربین اپتیکی ای ایکس ایکس-۱  تی سی ار گرفت

این دوربین دارای  برد کشف حدود ۲۵ تا ۳۰ کیلومتر بود(البته باز بسته به اندازه هدف) و با رادار هماهنگ بود و هدفی که توسط رادار  کشف میشد توسط این دوربین نیز  خودکار رهگیری میشد و میشد برای شناسایی دوست از دشمن از ان بهره برد .

همچنین در زیر  دماغه در کنار سامانه اپتیکی دارای سامانه جنگ الکترونیک ای ال کیو۱۰۰ بود(که شامل  نسخه در ایران نیز مشود ) ولی بعدها طی ارتقای همه انها با ای ال کیو-۱۲۶ ارتقا یافتند . از دیگر سامانه های میتوان  به سامانه هشدار دهنده راداری  ای پی ار ۴۵ که بعدها با ای پی ار ۵۰ ارتقا یافت،پرتاب کننده شراره و پوشاله ای ال ایی ۳۹ که در قسمت عقب تامکت اشاره کرد.

تصویری از سامانه های هشدار دهنده، دوربین اپتیکی و دوربین دید حرارتی نصب شده زیر دماغه تامکت

تصویری از سامانه های هشدار دهنده، دوربین اپتیکی و دوربین دید حرارتی نصب شده زیر دماغه تامکت

سلاح ثابت اف۱۴ تامکت   توپ ۶ لول ۲۰ م م والکان است که بر روی اکثر جنگنده های ارتش امریکا نیز نصب شده است. این توپ در زیر کابین سمت چپ نصب شده و دارای ۶۷۵ گلوله است. عمر این توپ ۱۵۰۰۰۰ گلوله است و عمر لوله ان ۲۰۰۰۰ گلوله.سرعت اتش تا ۶۰۰۰ گلوله بر دقیقه است ولی میتواند با نرخ اتش کمتری نیز اتش کند

تامکت دارای ده جایگاه جنگ افزاری است که شامل  یک جایگاه دو شاخه در زیر  بخش ثابت هر بال، چهار عدد زیر بدنه میان دو ورودی هوا و یکی جایگاه زیر هر  ورودی هوا

 تامکت میتواند تا چهار موشک فروسرخ سایندوند در جایگاه های زیر بخش ثابت بال ویا تا شش موشک رادار نیم فعال  اسپارو شامل  یکی زیر هر بال و چهار عدد در زیر  بدنه و تا شش موشک فونیکس را حمل کند.

از انجای که نیروی دریایی در سیستم تسلیحاتی خود نیاز به موشکی با برد بلند برای شکار بمب افکن های  حامل موشک های  کروز بود از این رو  با در نظر گرفتن لغو برنامه موشک ایگل از هیوز خواست تا بر روی موشکی بر مبنای ایگل کار کند که در نهایت برنامه باعث ساخت موشک فونیکس شد. فونیکس یک موشک  رادار فعال با بیشترین برد ۱۹۰ کیلومتر  است اگرچه در تست به ۲۲۰ کیلومتر نیز دست یافته و البته برد این موشک  زمانی واقعی است که رادار تامکت  بتواند روی هدف قفل کند.کلاهک ۶۰ کیلوگرمی موشک برای نابود هر هدفی کافی است و دارای چاشنی مجاورتی نیز میباشد. با وجود برد زیاد موشک فونیکس ولی حتی طی جنگ ایران و عراق تقریبا تمامی  پیروزی ها (به غیر از  انگشت شماری)در برد زیر ۷۰ کیلومتر انجام شد زیرا شلیک موشک های رادار فعال در برد بیش از ۷۰ کیلومتر  ریسک بالای دارد زیرا ممکن است هدف از منطقه پیش بینی رادار برای موشک  خارج شود اگرچه در نسخه های جدید و پیش بینی نبرد شبکه محور تا حدی این مشکل را برطرف کرده است

تامکت میتواند  با شش موشک فونیکس از روی ناو هواپیما بر برخیزد ولی به دلیل محدودیت وزنی تنها میتواند با چهار موشک بر روی ناو فرود بیاید الا که در پایگاه زمینی  فرود اید.

تامکت ترکیب بسیار برای رزم هوایی دارد برخی از این ترکیبات به صورت واقعی عبارتند از

۲ سایندوندر و ۶ فونیکس(تنها در نمایش های هوایی کاربرد دارد زیرا وزن تامکت را بالا برده و بشدت بر مصرف سوخت و چالاکی تاثیر دارد)

۲ سایندوندر، ۲ فونیکس و ۳ اسپارو ترکیبی که در جنگ سرد مورد استفاده بود

۲ سایندوندر، ۴ فونیکس و ۲ اسپارو:این ترکیب نیز کمتر دیده شده

۲ سایندوندر و شش و یا ۴ اسپارو

ترکیب های تسلیحاتی تامکت به صورت رزمی

ترکیب های تسلیحاتی تامکت به صورت رزمی

همچنین تامکت میتواند در دو جایگاه زیر ورودی های هوایی خود تا دو مخزن سوخت خارجی هر کدام با ۱۰۱۰ لیتر سوخت را حمل کند. همچنین دارای  یک لوله سوختگیری هوایی جمع شونده سمت راست دماغه دارد

برد انتقالی F14A تامکت  ۳۲۲۰ کیلومتر است و با شش موشک شامل  دو اسپارو، دو سایندوندر و دو فونیکس داری برد ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر است و بیشتری سرعت پرواز تامکت ۲٫۳ ماخ است اگرچه مسلح به دو موشک سایندوندر نیز باشد سرعت ان زیر ۱٫۹ ماخ است

در اواسط دهه ۱۹۹۰ با خروج از خدمت ای ۶ اینترادر  نیروی دریایی نیاز به یک جنگنده با توان حمل بمب  های هدایت شونده برای پوشش جای خالی اینتدرادر  شد تا جنگنده جدید سوپر هورنت از راه برسد. با در نظر گرفتن از بین رفتن خط شوروی این وظیفه بر روی دوش تامکت گذاشته شد و هر  سه مدل تامکت برای حمل بمب های هدایت شونده در نظر گرفته شدند اگرچه تمامی ناوگان ارتقا نیافتند.

از این رو ارتش دست به نصب غلاف نشان گذاری لیزری و ناوبری لاینترین بر روی تامکت  زد که ان را در جایگاه زیر بال حمل می کرد و بعدها برخی به گیرنده جی پی اس برای پرتاب بمب های هدایت ماهواره ای  نیز تجهیز شدند. البته تمامی اف۱۴ تولید از همان  روز اول برای پرتاب بمب سیم کشی شده بودند حتی نسخه های صادراتی به ایران

پرتاب بمب هدایت لیزری جی بی یو-24

پرتاب بمب هدایت لیزری جی بی یو-۲۴

 اف۱۴ تامکت که بعد از نصب بمب ، بمب کت نیز خوانده میشد تنها میتوانست در جایگاه زیر بدنه (میانه ورودی ها) بمب حمل کند. لیست  تسلیحاتی هوا به زمین  تامکت عبارت است از: تا چهار بمب هدایت لیزری جی بی یو ۱۲ هر یک با ۲۲۷ کیلوگرم وزن ویا تا چهار بمب هدایت لیزری جی بی یو ۲۴ هر یک با ۹۰۰ کیلوگرم سلاح  ویا تا چهار بمب هدایت ماهواره ای جی بی یو ۳۸ و یا جی بی یو ۳۱ با وزن  به ترتیب ۲۲۷ و ۹۰۰ کیلوگرم

اف۱۴ توان حمل تا چهار بمب سقوط ازاد مارک ۸۲ و یا مارک ۸۴ را نیز داشت و میتوانست تا چهار بمب خوشه ای مارک۲۰ را حمل کند .

ارتش امریکا چندین برنامه برای نصب موشک هوا به هوای امرام ، موشک ضد کشتی هارپون و ضد رادار هارم روی تامکت داشت و ازمایشاتی را نیز اجرا کرد ولی هیچ کدام به نتیجه نرسیدند .

مدل های مختلف

F-14A تامکت: اولین نسخه تولیدی که در بالا به ان اشاره شد و در مجموع ۵۵۴ فروند از ان ساخته شد

اف۱۴ تارپس: تعدادی ۵۰ فروند از اف۱۴ ای در دهه ۱۹۸۰ برای حمل غلاف شناسایی تارپس (TARPS) ارتقا یافتند . در واقع  لغو برنامه ار اف۱۸ (نسخه شناسایی اف۱۸)  کمی تعداد  ار اف۴ بی در خدمت تفنگدارن دریایی  باعث این ارتقا شد. تارپس یک غلاف شناسایی ۸۴۰ کیلوگرمی  است که دارای سه دوربین  است که  همه انها  قابیلت چرخش برای پوشش بیشترین  زاویه را داشتند. تعداد ۵۰ فروند اف۱۴ ای برای حمل این غلاف زیر یکی از جایگاه های زیر میان دو ورودی هوا تغییر یافتند

غلاف تارپس زیر بدنه اف14 ای

غلاف تارپس زیر بدنه اف۱۴ ای

F14A+: در سال ۱۹۸۷   طی یک برنامه ارتقا تعدادی از اف۱۴ ای به موتور جنرال الکترونیک اف۱۱۰ –جی ایی-۴۰۰ تجهیز شدند. از همان اول نیز قرار  بود تنها  ۶۷ فروند اف۱۴ ای با موتور ضعیف تی اف۳۰ ساخته شود ولی مشکلات مالی باعث شد بیش از ۵۰۰ فروند اف۱۴ با این مدل تولید شود. موتور جدید جنرال الکترونیک اف۱۱۰ در واقع تلاشی از سوی ارتش برای پایان انحصاری شدن تولید موتور توربوفن توسط پرات اندووتنی بود زیرا در ان زمان پرات اندووتنی در حال ساخت موتور اف۱۴، اف۱۵، اف۱۶ و حتی ای ۱۰ بود. اف۱۱۰ در نهایت بسیار کارا هم از اب در امد و بر روی اف۱۶ و اف۱۵ (البته به سفارش مشتری) نیز نصب شد و اف۱۴ نیز توانست از این موتور بهره ببرد تا خطی بر تمامی مشکلات تی اف۳۰  باشد. اف۱۱۰ دارای رانش به وزن ۱۳۸۱۰ و توان ۲۷۸۰۰ پاوند رانش با پس سوز بود. در نهایت  ۳۸ فروند اف۱۴  ای+ نو ساز  تولید شد و ۴۵ فروند اف۱۴ ای نیز با تعویض موتور به اف۱۴ ای+ ارتقا یاتند که در مجموع ۸۵ فروند از این مدل به خدمت گرفته شد

F-14B: در واقع اف۱۴بی   یک نسخه مجهز به موتور متفاوت پرات اندووتینی اف۴۰۱-پی۴۰۰ بود که در سال ۱۹۷۳ اولین تست خود را انجام داد. این موتور یک پیشنهاد پرات اندوویتنی  برای جایگزینی  تی اف ۳۰ بود ولی به دلایل مالی برنامه لغو شد ولی نام اف۱۴ بی در سال ۱۹۹۱ بر روی نسخه  ارتقا یافته اف۱۴ای یا همان اف۱۴ ای + داده شد

جنگنده اف14 ای پلاس

جنگنده اف۱۴ ای پلاس

در سال ۱۹۹۱   در مجموع ۶۷ فروند اف۱۴ بی به تجهیزات پرتاب بمب های هدایت شونده تجهیز شدند که به انها لقب بمب کت داده شد اگرچه نسخه های دیگر ارتقا یافته برای پرتاب بمب هم به همین لقب شناخته میشوند

F-14D سوپر تامکت: این نسخه  در سال ۱۹۹۱ تحویل شد که شامل نصب موتور اف۱۱۰- جی ایی-۴۰۰  در کنار رادار و سامانه های الکترونیکی  جدید بود. این نسخه دارای رادار ای پی جی ۷۱ است. این رادار  بر اساس بسیاری از فناوری های رادار ای پی جی ۷۰ جنگنده اف۱۵سی  ساخته شده است و دارای پردازنده دیجیتال  است. از نظر میزان اهداف قابل کشف فرقی با ای دبلیو جی ۹ ندارد ولی توان درگیر با چهار هدف را در یک زمان دارد که واقعی تر است. برد کشف رادار ۷۴۰ کیلومتر است ولی با در نظر گرفتن اندازه دیش برد واقعی ۳۸۰ کیلومتر بر ضد یک هدف بزرگ است. این رادار دارای توان بهتری در برابر جنگ الکترونیک است و توان پشتیبانی  از هدایت شش موشک رادار فعال امرام به طرف شش هدش  را دارد که البته هرگز به صورت عملیاتی امرام روی تامکت نصب نشد. همچنین سوپر تامکت  دارای رایانه چند ماموریتی دیجیتال  پیشرفته تر ، سامانه حفاظتی خودکار و سامانه اشتراک گذاری اطلاعات رادار و اپتیک با دیگر منابع درگیر در نبرد است. همچنین این مدل در کنار دوربین اپتیکی  زیر دماغه مجهز به یک دوربین تصویر بردار  فروسرخ  برای کشف اهداف به صورت دید حرارتی  شده است . کابین ارتقا یافته و در کابین جلو دارای دو نمایشگر  رنگی چند کاره ، و در کابین عقب دارای دو نمایشگر رنگی چند کاره با یک نمایشگر گرد برای نمایش رادار است. همچنین کابین جلو مجهز به اچ یو دی شده است . نمایشگر های کابین اف۱۴ دی دارای قالبیت برنامه ریزی  هستند .تمام انها توان حمل غلاف نشان گذار لیزری و ناوبری لاینترین را دارند  و همگی دارای سامانه جی پی اس شدند و از این رو توان حمل بمب را داشتند. همچنین تمامی اف۱۴ دی توان حمل غلاف شناسایی تارپس را نیز داشتند.

اف-14 دی ... در زیر دماغه سامانه اپیتیک در کنار سامانه تصویر بردار حرارتی دیده میشود

اف-۱۴ دی … در زیر دماغه سامانه اپیتیک در کنار سامانه تصویر بردار حرارتی دیده میشود

قیمت هر فروند اف۱۴ دی  پنجاه میلیون دلار بود و هزینه ارتقا هر فروند اف۱۴ ای به دی حدود ۲۵ میلیون دلار. زمانی انتظار میرفت که ۴۰۰ فروند اف۱۴ ای به دی  ارتقا یابند ولی پایان جنگ سرد باعث قطع بودجه شد و در مجموع تنها ۵۵ فروند اف۱۴ دی شامل  ۳۷ فروند نو ساز و ۱۸ فروند اف۱۴ ای ارتقا یافته به این مدل به نیروی دریایی تحویل داده شدند. بعدها گرومی پیشنهاد ارتقاع ۱۳۲ فروند اف۱۴ ای به دی را نیز دوباره به نیروی دریایی داد ولی مسئله سر این بود که دیگر دوران تامکت به سر امده بود و سوپر هورنت  جایگزین ان شده بود

تاریخچه عملیاتی

اولین اسکادران های اف۱۴ تامکت در نیروی دریایی امریکا دو اسکادران وی اف ۱ و وی اف۲ بودند که در سال ۱۹۷۴ با تامکت های خود با ناو اینترپرایز راهی  ماموریت شدند.

تامکت جنگنده با شکوهی  بود دست  کم در قیاس با جنگنده های  قبلی نیروی دریایی همچون اف۴ فانتوم و اف۸ و توان انجام مانورهای را داشت که خلبان فانتوم در خواب هم نمی دیدند . اگرچه مشکلات موتور تی اف۳۰ همواره کارایی تامکت را به چالش کشیده بود و خلبان از این وضعیت نا راضی بودند ولی هرگز این مسئله کامل رفع نشد.

کارایی رادار ای دبلیو جی ۹ و موشک فونیکس عالی بود در تمرینی در سال ۱۹۷۳ توانست همزمان با شش هدف درگیر شود ولی سئوالی که هرگز به ان جوابی داده نشد این بود که ایا در یک میدان جنگ واقعی تامکت  به خوبی روی کاغذ عمل میکند . تامکت در جنگ ایران و عراق خوش درخشید و حدود ۱۲۰ جنگنده عراقی را سرنگون کرد ولی شکار جنگنده های نسل دوم و سومی چون میگ ۲۱ و یا میگ۲۳(انهم نسخه صادراتی) نشان دهنده کارایی  واقعی در نبرد با شوروی نبود. تامکت قرار بود در برابر حملات بمب افکن های  شوروی مقابله کند ولی همین مسئله نیز اگر و اما زیاد داشت. در سناریوی  شوروی در درگیری با امریکای ها ایچنین بود که قرار بود ۷۰ تا ۱۰۰ موشک ضد کشتی به طرف ناو گروه امریکای ها  شامل ناو  هواپیما بر و اسکورت انها شلیک شود. این موشک ها از بمب افکن ها  که توسط بمب افکنهای جنگ الکترونیک(مانند نسخه های جنگ الکترونیک توپلوف ۲۲ پی و یا ۱۶ پی) اسکورت میشد، زیر دریایهای و یا ناو ها شلیک شود. البته طبیعی بود که در سیلی  از این موشک ها عملا تامکت شانسی نداشت .

یکی از تامکت های که یک سوخوی22 را شکار کرده است

یکی از تامکت های که یک سوخوی۲۲ را شکار کرده است

تامکت در خدمت ارتش امریکا  پنچ پیروزی هوایی داشت  که هیچ کدام نه با جنگنده های برتر بود و نه با استفاده از موشک فونیکس.اولین درگیری تامکت در ارتش امریکا به نبرد در ۱۹ اوت سال ۱۹۸۱ بر فراز دریایی مدیترانه بر میگشت که دو سوخو  ۲۲ ارتش لیبی(جنگنده تهاجمی ساخت شوروی) از اب های لیبی خارج شده و توسط دو اف۱۴ ای مورد رهگیری قرار رفتند. هر دو تامکت در رز هوایی داگ فایت  با شلیک موشک سایندوندر  نسخه L  توانستند دو سوخوی۲۲ را سرنگون  کنند و البته  در ان ماموریت نیز به غیر از اسپارو  و سایندوندر سلاح دیگری به همراه نداشتند.

دو سال  بعد تامکت ها  بر فراز لبنان دست به پرواز شناسایی با غلاف تارپس  زدند  و یکی از تامکت ها   مورد هدف یک موشک سام ۷ قرار گرفت که البته به پایگاه خود برگشت.

در ۴ ژانویه سال ۱۹۸۹ یک درگیری دیگر برای تامکت های نیروی دیایی امریکا در ۱۳۰ کیلومتری شمال لیبی پیش امد زمانی که دو میگ۲۳ ام اف   ارتش لیبی چند بار مسیر دو تامکت نیروی دریایی را قطع کردند و درست به طرف انها حرکت کردند. یکی از اف۱۴ از ۲۶ کیلومتری دست به شلیک دو موشک اسپارو ام به طرف میگ۲۳ زد ولی یک به دلیل تنظیم اشتباه سویج و دیگری هم به دلیل نامعلوم نتوانست هدف را کسب کند و خطا رفت تا کار به درگیری هوایی نزدیک برسد و در نهایت با شلیک موشک سایندوندر  هر دو میگ۲۳ سرنگون شدند . مشخص نشد که چرا با وجود اینکه هر دو میگ۲۳ مسلح به موشک میان برد و رادار نیم فعال  ار ۲۳ ار  بود هرگز  دست به قفل و شلیک موشک ار ۲۳ نزدند.

در سال ۱۹۹۱ در جریان جنگ اول خلیج فارس تامکت وظیفه گشت بر فراز دریایی سیاه و خلیج فارس را داشت و البته نقاط پر شکار را اف۱۵ نیروی هوایی در دستراس داشتند. در این نبرد اف۱۴  توانست  تنها یک شکار و انهم یک بالگرد میل ۸ را با شلیک یک سایندوندر   شکار  کند تا اخرین شکار تامکت در نیروی دریایی نیز به دست اید. یک فروند تامکت  نیز در جنوب عراق  در حال اسکورت  دیگر جنگنده های نیروی دریایی به اتش موشک سام ۲ از دست رفت. تامکت در دهه ۱۹۹۰ دست کم دو بار از فونیکس و اسپارو خود بر ضد جنگنده های عراقی   میگ۲۵ استفاده کرد ولی در نهایت بعد از شلیک سه تا چهار فونیکس و همین میزان اسپارو در دو درگیر فاکس بت ها توانستند از دست تامکتها فرار کنند.

در دهه ۱۹۸۰ در جریان نبرد نفت کشها یک اف۱۴ امریکایی  یک اسپارو را به طرف یک فانتوم ایرانی که به یک پی ۳ سی نیروی دریایی نزدیک میشده شلیک میکرده که باز اسپارو به هدف برخورد نکرد. درگیری بدون مشکل خاصی به پایان رسید

 از سال ۱۹۹۵ تا سال ۲۰۰۶ بمب کت ها با استفاده از بمب های هدایت شونده لیزری و ماهواره ای در  یوگسلاوی، عراق و افغانستان   بیش از ۳۸۰۰ پرواز بمب باران انجام دادند و در نهایت در ۲۲ سپتامبر سال ۲۰۰۶ میلادی از خدمت خارج شدند. تامکتها به سرعت اوراق شدند تا قطعات انها به ایران نرسد.

تامکت در ایران

پس از ایالات متحده آمریکا، ایران تنها کشوری است که دارای این نوع جنگنده‌است. نیروی هوایی شاهنشاهی ایران ۸۰ فروند از این هواپیما سفارش داد که ۷۹ فروند آن به ایران تحویل داده شد و هواپیمای آخر به دلیل قطع رابطه ایران و آمریکا و تحریم تسلیحاتی ایران به نیروی دریایی آمریکا داده شد. در حال حاضر این جنگنده تنها در ایران درحال سرویس دهی می‌باشد. از مشکلات اف-۱۴ تامکت این است که سرویس دهی و عملیاتی کردن آن بسیار مشکل است.

در خدمت نیروی هوایی ایران  اف۱۴ بین سالهای ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸ در جنگ علیه عراق استفاده شد .امارهای  بسیاری  از میزان تلفات اف۱۴ داده میشود که هیچکدام قابل تائید نیست .ارقام ذکر شده ۵۵ تا ۱۳۰  فروند متغییر است .تامکتهای ایرانی در جنگ با توجه به تحریفات به وجود آمده که علل مختلفی دارد، سردرگمی قابل ملاحظه‌ای در این زمینه وجود دارد. پس از پایان جنگ تحمیلی در نشستی که با حضور فرماندهان ارشد نظامی برگزار گردید، عنوان شد که مجموعا ۷۱ تیر موشک AM-54 به سمت دشمن شلیک شده و ۱۰ تیر نیز در حالیکه تامکت‌های حامل آنها سقوط کرده یا مورد اصابت قرار گرفته‌اند از بین رفته است. همچنین برای تامکت ۳۰ پیروزی هوا به هوا ذکر شد. از این میزان ۱۶ پیروزی اثبات شده با فینیکس (۴ پیروزی احتمالی)، ۱ پیروزی اثبات شده با اسپارو (۲ پیروزی احتمالی) و ۷ پیروزی اثبات شده با سایدوایندر در نظر گرفته شد. شاهد این آمار همانطور که برگزارکنندگان آن عنوان کردند شامل گزارش خلبانان هر دو طرف، دوربین توپ و TISEO و عکس‌های گرفته شده از لاشه هواپیماها به اضافه گزارشات اطلاعاتی هر دو طرف بود. در جلسه مذکور، ۷۰ درصد از مجموع تمام هواپیماهای ساقط شده عراقی را به F-14 نسبت دادند.

تامکت نیروی هوایی ایران

تامکت نیروی هوایی ایران

پس از اعلام این آمار، این نشست‌ در حالی پایان یافت که شواهد و مدارک مستدلی مبنی بر کسب ۱۳۰ پیروزی اثبات شده و ۲۳ پیروزی احتمالی توسط تامکت در دوران دفاع مقدس در دست است. از این میزان حداقل ۴۰ پیروزی توسط موشک فینیکس، ۱۵ پیروزی با موشک اسپارو، ۹۵ پیروزی با موشک سایدوایندر و ۳ پیروزی به وسیله توپ ۲۰ میلیمتری ولکان به دست آمد. در یک نبرد جالب توجه، ۴ فروند جنگنده عراقی اسیر دست انفجار سرجنگی قدرتمند تنها یک تیر موشک فینیکس شده و سقوط کردند. در چند مورد هم ۲ جنگنده به وسیله یک تیر موشک فینیکس منهدم شدند. همچنین دو فروند اف۱۴ طی جنگ قربانی میراژ اف۱ و یک فروند قربانی میگ۲۳ شد.

با وجود این نیمی  بیشتر شکار های تامکت ایرانی شامل  جنگنده های تهاجمی  چون میگ۲۳ بی ان، سوخوی۲۲  و یا جتهای نسل دومی چون میگ۲۱ و یا میگ۲۳ بودند و هرگز تامکت با یک هم نسل خود درگیر نشد .میتوانید برای اطلاع بیشتر از پیروزی های هوایی  اینجا را کلیک کنید .

ایران بعدها برنامه های برای ارتقا تامکت های خود داشت که شامل نصب موشک سجیل میشد که نسخه هوا به هوای  موشک پدافند هوایی رادار نیم فعال هاوک است. ایران مدعی است که  نسخه بومی فنیکس را توسعه داده است ولی هیچ منبع بی طرفی نمیتواند  در مورد اینکه این موشک در چه جایگاهی قرار دارد صحبت کند

کابین اف14 دی

کابین اف۱۴ دی

دیگر مشتریان

تامکت به کشور های  دیگری چون ژاپن ، عربستان و اسرائیل و کانادا نیز پیشنهاد شد ولی این کشورهای اف۱۵ و اف۱۸ را به خدمت گرفتند.

مشخصات

مشخصات F-14A F-14D
طول: ۱۹٫۱۰ متر
ارتفاع ۴٫۸۸متر
وزن خالی ۱۸۱۹۱ کیلوگرم ۱۸۹۵۱ کیلوگرم
بیشترین وزن برخواستن ۳۲۸۰۵ کیلوگرم ۳۳۷۲۴ کیلوگرم
بیشترین سرعت ۲٫۳ ماخ ۲٫۲ماخ
بیشترین برد ۳۲۲۰ کیلومتر ۲۹۶۰ کیلومتر
موتور پرات اندویتنی تی اف ۳۰  پی ۴۱۲ جنرال الکتریک اف۱۱۰-جی ایی-۴۰۰
توان موتور در حالت پس سوز ۲۰۸۸۴ پاوند ۲۷۸۰۰ پاوند
رانش به وزن در بیشترین وزن ۰٫۵۸ ۰٫۷۳
تسلیحات توپ ۲۰ م م، موشک سایندوندر، فونیکس و اسپارو و در برخی نسخه ها تا چهار بمب هدایت لیزری و یا ماهواره ای

برای پیوستن به کانال تلگرام سایت جنگاوران اینجا را کلیک کنید

 ترجمه:عبدالحمید تارخ

منابع:

http://en.wikipedia.org/wiki/Grumman_F-14_Tomcat

http://de.wikipedia.org/wiki/Grumman_F-14

http://www.airvectors.net/avtomcat.html

http://www.globalsecurity.org/military/systems/aircraft/f-14.htm

اف14 دی

اف۱۴ دی

ترکیبی از شش فونیکس که تنها حالت نمایشی دارد

ترکیبی از شش فونیکس که تنها حالت نمایشی دارد

1280px-F-14_loaded_with_bombs

1001727

443+

کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
  • avatar
دسته بندی شده در:            
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.