پهپاد جت پنهانکار GJ-11 و GJ-21 ساخت چین

در سال ۲۰۱۳ میلادی چین یک پهپاد جت جدید خود را به نام GJ11 به نمایش گذاشت یک پهپاد جت پنهانکار با شکل بال پرنده است که الگوبرداری از پهپاد آمریکایی ایکس ۴۷ بود .این پهپاد نخستین پهپاد جت پنهانکار ساخت چین بود که تلاش چین برای گسترش ناوگان تهاجمی خود با پهپادهای پنهانکار را نشان می‌دهد . چین پیش از این پهپاد های مسلح با موتورهای پیستونی و یا موتورهای توربوپراپ ساخته بود

پهپاد GJ-11 یک پهپاد بدون سکان عمودی و در اصطلاح با طرح بدنه بال پرنده است .بدنه بال پرنده برای نخستین بار توسط آمریکایی‌ها و کمپانی آمریکای نروث روپ از دهه ۱۹۴۰ توسعه یافت . این کمپانی که بعدها بمب افکن ب2 را با همین شکل ساخت از دهه ۱۹۴۰ دست به ساخت هواپیماهای آزمایشی بال پرنده و بدون سکان عمودی می‌زد . طرح بال پرنده به دلیل اینکه طی آزمایشات مختلف نشان داده بود در برابر امواج رادار بیشترین رادار گریزی را دارد و امواج رادار کمتری را دریافت و باز می‌گرداند همواره مورد پسند طراحان پهباد برای ساخت پهپادی با سطح مقطعی کم و رادار گریزی بالا بوده است .

در خود آمریکا نیز تاکنون چندین طرح پهپاد از جمله ایکس ۴۷ با چنین شکلی ساخته شده است با وجود این تا قبل از GJ-11 چین هیچ تلاشی برای ساخت پهپاد و یا هواپیمایی با شکل بال پرنده نکرده بود

پهپاد جی ج ۱۱ یک پهپاد بال پرنده با وزن حدود ۶.۵ تن است که طول آن به ۱۲.۵ متر و طول دهنه بال آن به چهار و نیم متر می‌رسد. این پهپاد دارای ورودی هوای بر روی بدنه می‌باشد که ورودی هوا بر روی پهپاد در جلو قرار دارد که الگویی است که امروزه تقریباً در تمامی پهپادهای مشابه در جهان دیده می شود .خروجی موتور نیز البته بر روی سطح بدن قرار دارد تا میزان امواج فروسرخ منتشر شده را کاهش دهد

پهپاد از یک موتور توربوفن استفاده می‌کند که هنوز ماهیت آن ناشناخته است ولی برخی منابع معتقدند که احتمال دارد این موتور موتور دبلیو اس 11 که یک موتور توربوفن بر اساس موتور روسی مشهور IA-25 ساخته شده و بر روی جت‌های آموزشی چون ال ۳۹ نصب شده است به کار رفته است. این موتور توربوفن در داخل موتور همانطور که گفته شد با نام دبلیو اس11 تولید شده و بر روی جت آموزشی رزمی کا8 نصب شده است (البته نسخه برخی از نسخه ای تولیدی برای ارتش چین).

این موتور میتواند این پهپاد جت را به سرعت حدود ۱۰۰۰ کیلومتر در ساعت برساند اگرچه برخی منابع سرعت را حدود 900 کیلومتر در ساعت می‌دانند .بر اساس گفته منابع چینی این پهپاد به دو روش هدایت می‌شود

یکی سیستم هدایت برنامه‌ریزی شده با کمک خلبان خودکار است که در آن پهپاد با تکمیل دستورات از پیش داده شده در حافظه خود هدف را پیدا و آن را مورد هدف قرار می‌دهد و بعد به پایگاه خود برمی‌گردد . این روش هدایت برای انهدام اهداف ثابت به کار می اید

روش دیگر هدایت همزمان است که توسط اپراتور از راه دور هدایت می‌شود اگرچه در تصاویری که تاکنون از این پهپاد منتشر شده هیچ دوربینی هدایتی دیده نمی‌شود ولی از قرار چنین سامانه ای درون بدنه به کار رفته

سازمان هوانوردی هوش مصنوعی چین که در واقع یک شرکت خصوصی در چین با این نام است در حال توسعه یک سیستم هوش مصنوعی برای این پهبپد برای انجام عملیات با کمک هوش مصنوعی است که در آن پهپاد خود می تواند با تعیین اولویت‌های میدان نبرد و همچنین تهدیدات پیش رو خود را به هدف رسانده و آن را منهدم کند .گفته شده این سیستم از سال ۲۰۲۳ در حال آزمایش در چین است

بر اساس تصاویر منتشر شده پهپاد در زیر بدنه دارای سه ارابه جمع شونده است و از دو دهلیز داخلی استفاده برای حمل تسلیحات کاربرد دارد. چینی‌ها مدعی هستند که این پهپاد می‌تواند تا دو تن سلاح را حمل کند که می‌تواند شامل تا دو بمب 500 کیلویی هدایت ماهواره‌ای و بر اساس برخی از تصاویر از برخی از ماکت های و یا تا ۸ بمب هدایت ماهواره کم قطر بالدار (چهار بمب در هر دهلیز)از نوع اف تی ۷ است که یک بمب هدایت شونده بالدار با وزن ۱۳۰ کیلوگرم و برد ۷۰ تا ۸۰ کیلومتر است .

گفته شده این پهپاد با سوخت داخلی می‌تواند به برد 4000 کیلومتری به شکل انتقالی بدون سلاح برسد که این میزان برای ماموریت شناسایی است زیرا یکی از ماموریت های این پهپاد شناسایی می باشد اگرچه هنوز از تجهیزات شناسایی ان اطلاعی در دست نیست. ولی گفته شده دارای یک دوربین دید حرارتی و روزانه و حرارتی با قابلیت چرخش در زیر بدنه در میان دو دهلیز است که به شکل جمع شوند در درون بدنه در نظر گرفته شده تا به پنهانکاری ان صدمه ای وارد نکند. ولی برد این پهپاد در شرایط رزمی می‌تواند تا ۱۵۰۰ کیلومتر با حدود یک تن سلاح نیز برسد که شامل دو بمب هدایت شونده خواهد بود.

نقش GJ-11 در نیروی هوایی چین «پیشرو رادارگریز» و «همراه بی‌سرنشین» است که مأموریت اصلی آن نفوذ به مناطق پرخطر و انجام شناسایی و حملات دقیق به همراه جنگنده‌های سرنشین‌دار مانند J-20 است. همکاری این دو نه رابطه ساده «فرمانده-فرمانبر»، بلکه یک تقسیم کار تاکتیکی مکمل است که در آن GJ-11 وظایف پرخطر را بر عهده می‌گیرد و جنگنده سرنشین‌دار در موقعیت امن‌تری فرماندهی و پشتیبانی می‌کند . در فیلم تبلیغاتی رسمی نیروی هوایی چین به مناسبت هفتاد و ششمین سالگرد تأسیس آن، برای نخستین بار تصاویری از پرواز GJ-11 در کنار جنگنده رادارگریز J-20 و هواپیمای جنگ الکترونیک J-16D منتشر شد که نشان می‌دهد این پهپاد دیگر یک پروژه آزمایشی صرف نیست و وارد چرخه آموزش عملیاتی شده است .

نقش اصلی GJ-11 در نبرد، «اولین ورود و زدن سخت‌ترین اهداف» است. این پهپاد از پیکربندی بال پرنده بدون دم بهره می‌برد و سطح مقطع راداری آن بسیار پایین است؛ برخی منابع آن را کمتر از ۰٫۰۰۱ متر مربع تخمین زده‌اند . این ویژگی آن را قادر می‌سازد پیش از جنگنده‌های سرنشین‌دار به شبکه پدافند هوایی دشمن نفوذ کند و اهدافی مانند رادارها، مراکز فرماندهی یا سامانه‌های پدافندی را شناسایی یا منهدم نماید. تحلیلگران نظامی چینی اشاره کرده‌اند که ترکیب J-20 و GJ-11 هر دو دارای قابلیت رادارگریز قوی هستند و GJ-11 توانایی نفوذ J-20 را گسترش می‌دهد و می‌تواند به عنوان «افزاینده نیرو» در نبرد هوایی نیز عمل کند . برخی گمانه‌زنی‌ها حاکی از آن است که این پهپاد ممکن است قابلیت حمل موشک‌های هوا به هوای PL-15 را داشته باشد، هرچند این موضوع به طور رسمی تأیید نشده است .

منطق همکاری GJ-11 با جنگنده‌های سرنشین‌دار بر یک تقسیم کار سه‌گانه استوار است. بر اساس تصاویر رسمی، معمول‌ترین ترکیب شامل GJ-11، جنگنده رادارگریز J-20 و هواپیمای جنگ الکترونیک J-16D است. در این ترکیب، J-16D مسئول اخلال در رادار و ارتباطات دشمن و سرکوب پدافند هوایی است تا پنجره امن برای نفوذ ایجاد کند؛ GJ-11 به عنوان پیشرو رادارگریز به عمق مناطق پرخطر نفوذ می‌کند و اهداف با ارزش بالا را شناسایی یا منهدم می‌سازد؛ و J-20 به عنوان مرکز فرماندهی و کنترل عمل می‌کند و از طریق داده‌لینک پهپاد را هدایت کرده و در صورت لزوم خود نیز برای حفظ برتری هوایی وارد عمل می‌شود . یک کارشناس نظامی چینی این ترکیب را «ترکیب کامل» برای شکستن خطوط دفاعی دشمن توصیف کرده است، زیرا J-16D «چشم دشمن را کور می‌کند»، GJ-11 «با شمشیر وارد می‌شود» و J-20 «در عقب فرماندهی می‌کند» .

در مورد اینکه چه کسی پهپاد را کنترل می‌کند، تصاویر منتشرشده نشان می‌دهد که GJ-11 در کنار نسخه تک‌سرنشینه J-20 نیز پرواز کرده است، نه فقط نسخه دو سرنشینه J-20S. این موضوع نشان می‌دهد که پهپاد از سطح بالایی از خودمختاری برخوردار است و خلبان J-20 می‌تواند بدون نیاز به افسر اختصاصی پهپاد در صندلی عقب، آن را هدایت کند . با این حال، نسخه دو سرنشینه J-20S نیز به طور مشخص برای فرماندهی پهپادها طراحی شده است؛ در این نسخه، خلبان جلو مسئول هدایت هواپیما و خلبان عقب مسئول فرماندهی پهپادهای همراه است . این طراحی نشان می‌دهد که نیروی هوایی چین در حال آزمایش سطوح مختلفی از خودمختاری پهپاد و مدل‌های فرماندهی است.

وضعیت فعلی GJ-11 نشان‌دهنده گذار از اثبات فناوری به استفاده عملیاتی است. پیشینه این پهپاد به نمونه اولیه «شمشیر تیز» بازمی‌گردد که نخستین پرواز خود را در سال ۲۰۱۳ انجام داد و سپس در رژه ملی سال ۲۰۱۹ به صورت عمومی رونمایی شد . تصاویر رسمی اخیر نشان می‌دهد که این پهپاد در محیطی شبیه به آموزش روزانه در آشیانه و در حال پرواز ظاهر شده است که نشان می‌دهد دیگر یک پروژه آزمایشی صرف نیست . علاوه بر این، نسخه دریایی GJ-11 با بال‌های تاشو نیز رونمایی شده است که در آینده ممکن است روی ناوهای هواپیمابر یا کشتی‌های تهاجمی آبی-خاکی مستقر شود و نقش «همراه بی‌سرنشین» را از آسمان به دریا گسترش دهد .

پهپاد GJ-21 نسخه دریایی GJ-11

پهپاد رزمی رادارگریز GJ-21 چین اخیراً نخستین برخاست و فرود خود را روی کشتی تهاجمی آبی-خاکی تایپ 076 «سیچوان» با موفقیت انجام داده است. این پهپاد نسخه دریایی پهپاد GJ-11 است.این دستاورد نشان می‌دهد که نیروی دریایی چین توانایی عملیات با پهپادهای رادارگریز بال‌ثابت را از سکوهای بزرگ جنگی دریایی به دست آورده و همچنین کشتی تایپ 076 را به نخستین «ناو پهپادبر» مجهز به کاتاپولت در جهان تبدیل کرده است . GJ-21 نخستین پهپاد رادارگریز ناوبر چین است که توانایی شناسایی و حمله را ترکیب می‌کند و نخستین بار در رژه نظامی سپتامبر 2025 به صورت عمومی رونمایی شد . این پهپاد از پیکربندی آیرودینامیکی بال پرنده بدون دم و ورودی هوای S-شکل در بالای بدنه استفاده می‌کند که منابع بازتاب قوی راداری را حذف کرده و قابلیت رادارگریز همه‌جانبه آن حتی از جنگنده‌های رادارگریز در خدمت نیز بهتر است و می‌تواند به عنوان نیروی پیشرو برای اجرای مأموریت‌های «دروازه‌کوبی» سرکوب پدافند هوایی عمل کند . اگرچه ابعاد بدنه آن به مراتب کوچک‌تر از جنگنده‌های رادارگریز J-35 و J-20 است، اما شعاع عملیاتی آن قابل مقایسه است و طراحی بال پرنده راندمان کروز مادون صوت را افزایش می‌دهد . برخلاف موشک‌های مافوق صوت، این پهپاد قابل بازیابی و استفاده مجدد است و می‌تواند بمب‌های هدایت‌شونده سرشی کوچک با هزینه پایین را حمل کند و در عملیات با آهنگ بالا، راندمان آتش و کنترل هزینه بهتری دارد . GJ-21 همچنین می‌تواند با جنگنده‌های سرنشین‌دار همکاری کند؛ جنگنده‌های سرنشین‌دار کریدور هوایی را پاکسازی می‌کنند و GJ-21 به جلو پیشروی می‌کند تا اهداف زمینی و سامانه‌های پدافند هوایی دشمن را از بین ببرد . کشتی «سیچوان» (شماره بدنه 51) نخستین کشتی تهاجمی آبی-خاکی تایپ 076 است که به طور مستقل توسط چین طراحی و ساخته شده و در 27 دسامبر 2024 به آب انداخته شده است؛ جابه‌جایی کامل آن بیش از 40,000 تن است و به کاتاپولت الکترومغناطیسی، تجهیزات ترمزگیری برای فرود و سامانه یکپارچه توان الکتریکی مجهز بوده و برای حمل پهپادهای بال‌ثابت، هلیکوپترها و تجهیزات آبی-خاکی طراحی شده است . کارشناسان نظامی اشاره کرده‌اند که GJ-21 در آینده ممکن است روی ناوهای هواپیمابر مجهز به کاتاپولت الکترومغناطیسی چین نیز مستقر شود و کشتی تایپ 076 می‌تواند به عنوان یک پلتفرم آزمایشی برای فناوری‌های پیشرو عمل کند و تجربه فنی برای همکاری سرنشین‌دار-بی‌سرنشین ناو هواپیمابر سوم چین فراهم کند .