میلان (MILAN) (مخفف فرانسوی “Missile d’Infanterie léger antichar” به معنای “موشک سبک ضدزره پیاده‌نظام”؛ که در آلمانی به معنای “موشک سبک ضدزره پیاده‌نظام” است؛)، یک موشک هدایت‌شوندهٔ سبک زمین‌به‌زمین ضدزره است که در دههٔ ۱۹۶۰ میلادی در همکاری مشترک آلمان و فرانسه توسعه یافت. این موشک در سال ۱۹۷۷ در نیروهای مسلح آلمان (بوندسوهر) به خدمت گرفته شد و تا به امروز نیز در حال خدمت است.
در تاریخ ۱۲ آوریل ۱۹۶۳، نخستین توافقنامهٔ دولتی بین آلمان و فرانسه برای توسعهٔ موشک‌های هدایت‌شوندهٔ ضدزره با نام MILAN به امضا رسید. در تاریخ ۲۰ فوریه ۱۹۷۰، توافقنامهٔ دولتی دیگری برای ایجاد دفتر برنامهٔ مشترک آلمان و فرانسه در شهر روئل-مالمیسون با مسئولیت برنامه‌های مشترک MILAN، موشک ضد تانک هات ، موشک ضد زره میلان و موشک پدافندی رولند امضا شد. سپس سامانهٔ میلان در دههٔ ۱۹۷۰ میلادی، در همکاری مشترک آلمان و فرانسه، توسط شرکت مسرشمیت-بلکوف-بلوم (Messerschmitt-Bölkow-Blohm) توسعه یافت. هدف از طراحی میلان ، جایگزینی موشک‌های هدایت‌شوندهٔ ضدزره SS.11 و کبرا بود که قدمت آنها به دههٔ ۱۹۵۰ میلادی بازمی‌گشت. پس از آنکه در ایالات متحده، موشک‌های هدایت‌شوندهٔ ضدزره تاو توسعه یافتند، کنسرسیوم تسلیحاتی اروپا، یورومیسایل (Euromissile)، بر روی یک سامانهٔ اختصاصی خود سرمایه‌گذاری کرد که برای تطابق با شرایط جغرافیایی اروپا و بردهای دید مورد انتظار (در میدان نبرد) طراحی شده بود. آزمایش‌های میدانی این سامانه در سال ۱۹۷۱ توسط فرانسه و آلمان انجام شد و تولید انبوه آن از سال ۱۹۷۲ آغاز گردید.
از سال ۲۰۰۶، جدیدترین نسخهٔ میلان با نام MILAN ADT در دسترس قرار گرفته است. در این سامانه، موشک MILAN 3 با یک دستگاه تصویربرداری حرارتی کارآمد توسعه یافته است. موشک MILAN ER با برد افزایش‌یافته، قادر به درگیری با اهداف تا فاصلهٔ ۳ کیلومتری می‌باشد. متعاقباً، شرکت پاناروپایی ام‌ب‌دی‌اِی (MBDA)، نسخهٔ ارتقاءیافته‌ای از MILAN با نام MILAN ER را توسعه داد که دارای کلاهک (جنگی) بهبودیافته‌ای است.
میلان یک سامانهٔ تسلیحاتی شامل یک ریل پرتاب، واحد الکترونیک هدایت، پایهٔ نصب دوربین تصویربرداری حرارتی، دستهٔ حمل، یک سه‌پایهٔ کوتاه و دوربین (اپتیک) می‌باشد. لولهٔ پرتاب از خود لوله، جعبهٔ قفل‌شونده و یک کفشک لغزنده تشکیل شده و موشک هدایت‌شونده را در خود جای می‌دهد. پیش از هر پرتاب، یک لولهٔ پرتاب حاوی موشک بر روی پایهٔ پرتاب (بر روی ریل) قرار گرفته و به صورت مکانیکی قفل می‌شود. در هنگام شلیک، لولهٔ پرتاب به سمت عقب و از روی پایهٔ پرتاب پرتاب می‌شود .
کل سامانه را می‌توان علاوه بر این، بر روی یک سه‌پایهٔ بلند نیز نصب کرد که ارتفاع کلی آن به ۱.۲۰ متر رسیده و امکان استفاده از پشت پوشش‌های بلندتر را فراهم می‌کند. نرخ آتش این سامانه تا سه پرتاب در دقیقه است. محدودهٔ برد مؤثر موشک میلان ، به دلیل وجود یک ضامن ایمنی، از ۷۵ متر آغاز و در ۱۹۷۵ متر پایان می‌یابد.
با معرفی دوربین تصویربرداری حرارتی (WBG) قابل نصب در سال ۱۹۸۰، میلان برای اولین بار به قابلیت کامل رزم شبانه و همه‌اقلیمی دست یافت. نیروهای بریتانیایی، فرانسوی و سایر کشورها از لوله‌های خنک‌کنندهٔ یکبارمصرف (موسوم به “NATO Bottle”) پر از نیتروژن استفاده می‌کنند. برخلاف کمپرسور، این روش سطح نویز (صدا) را به شدت کاهش داده و در نتیجه، شناسایی تیم MILAN را برای دشمن دشوارتر می‌سازد.
سامانهٔ تسلیحاتی MILAN ADT-ER یک توسعهٔ بیشتر از مفهوم MILAN است. این سامانه از موشک MILAN ER با برد و قدرت افزایش‌یافته و سامانهٔ تسلیحاتی بهبودیافته و تمام‌دیجیتال MILAN ADT تشکیل شده است.
موشک هدایت‌شوندهٔ MILAN ER به برد ۳۰۰۰ متر دست یافته و با کلاهک جنگی قدرتمندتر خود، قادر به نفوذ به بیش از ۱۰۰۰ میلی‌متر فولاد زرهی (پس از عبور از زره واکنشی نسل جدید) و ۲۰۰۰ میلی‌متر بتن مسلح می‌باشد. روش موقعیت‌یابی برای اندازه‌گیری موقعیت موشک (که برای هدایت استفاده می‌شود) از MILAN 3 اقتباس شده و در برابر اختلالات طبیعی و مصنوعی مقاوم است.
برای پرتاب موشک MILAN ER، سامانهٔ قابل‌حمل MILAN ADT توسعه یافته است. MILAN ADT مجهز به یک دوربین تصویربرداری حرارتی قدرتمند و یکپارچه است و برای برد درگیری تا ۳۰۰۰ متر طراحی شده است. به جای دوربین دید در روز (اپتیک)، می‌توان یک دوربین تلویزیونی را نیز در این سامانه یکپارچه ساخت. این امر امکان کنترل از راه‌دور سامانه و همچنین استفاده از تکنیک‌های شبیه‌سازی برای آموزش را فراهم می‌آورد. با سامانهٔ MILAN ADT می‌توان از موشک‌های قبلی MILAN که در اختیار بوندسوهر بوده نیز استفاده کرد و این موضوع، مزیت هزینه‌ای قابل‌توجهی را برای MILAN به همراه دارد.موشک همانند موشکی چون تاو با کمک رشته سیم متصل به ان از لحظه پرتاب فرامین هدایت را دریافت می کند
به لطف وزن نسبتاً کم، موشک می‌تواند از روی زمین با سه‌پایه یا از روی خودروهایی مانند زره‌پوش فوکس (Fuchs) یا ماردر (Marder) پرتاب شود. موشک هدایت‌شونده تا زمان پرتاب، درون لولهٔ پرتاب که تا حد زیادی بدون نیاز به نگهداری و محافظت‌شده است، باقی می‌ماند و بنابراین ماهیت مهماتی (همانند یک گلوله) دارد. یکپارچه‌سازی این سامانه در زره‌پوش پوما (Puma) نیز امکان‌پذیر تلقی می‌شود.
موشک هدایت‌شونده (LFK) MILAN به عنوان یک موشک نسل دوم، در هنگام پرتاب با یک شیب ملایم شروع به حرکت می‌کند، اما سپس مستقیماً و به گونه‌ای که برای نشانه‌رو قابل ردیابی باشد، هدف را در امتداد خط دید مورد حمله قرار می‌دهد. این ویژگی به نشانه‌رو اجازه می‌داد تا برای اولین بار، هدف را به صورت پویا (دینامیک) دنبال کرده و حتی یک هدف متحرک را نیز در صورتی که خط‌چشم بر روی هدف نگه داشته شود، مورد اصابت قرار دهد.
هدایت موشک از طریق یک سیم هدایت‌کننده از جنس مس انجام می‌شود که در داخل موشک قرار داشته و از آن خارج شده و به پرتابگر متصل می‌گردد. از طریق این سیم، فرمان‌ها به سکان‌های ارسال می‌شوند که حرکات هدایتی موشک را انجام می‌دهند.
انتقال فرمان‌های کنترلی موشک MILAN ER در تمام طول مسیر پرواز، از طریق یک سیم هدایت‌کننده با قطر کمتر، اما تقویت‌شده با کتان (Aramid) (کیولار) انجام می‌گیرد. برای درگیری با هدف، نشانه‌رو باید هدف را درون خط‌چشم نگه دارد و سیستم هدایت SACLOS (نیمه‌خودکار با خط دید فرماندهی) به طور خودکار موشک را در امتداد خط دید به سمت هدف هدایت می‌کند.
سیستم هدایت با سیم در سامانه‌های تسلیحاتی پیاده‌نظام، خود را در بسیاری از مأموریت‌ها اثبات کرده و تا به امروز به عنوان روشی بسیار قابل‌اطمینان شناخته می‌شود. این ویژگی در تضاد با سامانه‌های «شلیک و فراموش‌کن» (Fire-and-Forget) است که به طور مستقل به جستجو، تعقیب و انهدام خودکار هدف می‌پردازند، بدون آنکه امکان تغییر هدف یا حتی توقف حمله وجود داشته باشد. یکی دیگر از معایب سامانه‌های «شلیک و فراموش‌کن» یا «شلیک و مشاهده» (Fire and Observe) در این زمینه، نیاز همیشگی به قفل‌شدن بر روی هدفی با ردپای فروسرخ (مادون‌قرمز) قابل تشخیص است. این ردپا می‌تواند توسط استتار (مانند دود فروسرخ یا تأثیرات نامساعد میدان نبرد مانند تولید دود یا گرد و غبار) یا شرایط نامساعد آب‌وهوایی مخفی شود که در نتیجه، درگیری مؤثر با هدف دیگر ممکن نخواهد بود. از سوی دیگر، نقطه‌ضعف هدایت با سیم این است که نشانه‌رو باید هدف را در طول فاز پرواز موشک به طور مداوم در دید داشته باشد، که این امر او را در برابر آتش دشمن آسیب‌پذیر می‌کند .
سامانه موشکی MILAN در بیش از ۴۰ نیروی مسلح در سراسر جهان در حال خدمت است. تا سال ۲۰۲۲، حدود ۱۰,۰۰۰ دستگاه پرتابگر و بیش از ۳۶۰,۰۰۰ فروند موشک هدایت‌شونده از این سامانه تولید شده است. در نیروی زمینی فرانسه، MILAN از سال ۲۰۱۷ با موشک Akeron MP جایگزین شده است. در نیروی زمینی آلمان، سامانه ضدزره MILAN از سال ۲۰۲۲ دیگر استفاده نمی‌شود و با سامانه MELLS (سامانه موشکی سبک چندمنظوره) جایگزین گردیده است.
مدل ها
MILAN 1: نسخه اولیه با سرجنگی HEAT (انفجاری ضدزره) و کالیبر ۱۰۳ میلی‌متر که قادر به نفوذ در حدود ۶۰۰ تا ۶۵۰ میلی‌متر زره فولادی همگن بود . برد این نسخه بین ۲۵ تا ۲٬۰۰۰ متر بود و سرعت متوسط موشک به ۲۰۰ متر بر ثانیه می‌رسید .
MILAN 2: نسخه بهبودیافته که در سال ۱۹۸۴ وارد خدمت شد و از سرجنگی بزرگ‌تر با کالیبر ۱۱۵ میلی‌متر بهره می‌برد. این نسخه به یک سوند ۲۸۰ میلی‌متری در جلوی موشک مجهز شد تا فاصله انفجار بهینه‌تری نسبت به زره هدف ایجاد کند. نفوذ سرجنگی این نسخه به ۸۰۰ میلی‌متر افزایش یافت .
MILAN 2T: نسخه با سرجنگی تاندمی که در سال ۱۹۹۱ توسعه یافت. این نسخه دارای یک سرجنگی پیشرو (پیش‌ساز) کوچک با قطر حدود ۳۰ میلی‌متر در نوک موشک بود که ابتدا زره واکنشی انفجاری (ERA) را فعال می‌کرد و سپس سرجنگی اصلی مسیر نفوذ را باز می‌کرد. نفوذ این نسخه به ۸۸۰ تا ۱٬۰۰۰ میلی‌متر پس از عبور از زره واکنشی می‌رسید .
MILAN 3: نسخه‌ای از سال ۱۹۹۵ با پرتابگر جدید ADT (فناوری پیشرفته) که دارای مقاومت بالاتر در برابر اختلالات (پارازیت) و همچنین یک دوربین تصویربرداری حرارتی (گرمابی) بهبودیافته با حسگر CCD است. این نسخه از موشک MILAN 2T استفاده می‌کند و برد آن ۲ کیلومتر است .
MILAN ER (Extended Response): جدیدترین نسخه با برد ۳٬۰۰۰ متر و سرجنگی تاندمی بهبودیافته که توانایی نفوذ در بیش از ۱٬۱۰۰ میلی‌متر زره پس از عبور از زره واکنشی و ۱٬۳۰۰ میلی‌متر در زره معمولی را دارد. این نسخه با واحد پرتاب ADT (فناوری پیشرفته) کاملاً دیجیتال عرضه می‌شود که به دوربین حرارتی، قطب‌نمای الکترونیکی و خروجی ویدئو برای کنترل از راه دور مجهز است .
تاریخچه رزمی و کاربران
میلان نخستین بار در جنگ لبنان (۱۹۷۶) به کار گرفته شد و در همان درگیری اولیه توانست دو فروند تانک T-72 سوری را منهدم کند که در آن زمان به دلیل زره قدرتمندشان تقریباً شکست‌ناپذیر تصور می‌شدند . این موشک در جنگ فالکلند (۱۹۸۲) توسط نیروهای بریتانیایی، در جنگ ایران و عراق، در جنگ خلیج فارس (۱۹۹۱) با نرخ موفقیت ۹۲ درصد و در جنگ عراق (۲۰۰۳) استفاده شد . در جنگ ۲۰۰۶ لبنان، حزب‌الله از موشک‌های میلان برای انهدام تانک‌های مرکاوا اسرائیلی استفاده کرد که منجر به نفوذ در زره این تانک‌های سنگین شد .
در جریان تهاجم روسیه به اوکراین (۲۰۲۲)، فرانسه و ایتالیا مقادیری از موشک‌های میلان را در اختیار اوکراین قرار دادند و اوکراینی‌ها این موشک‌ها را روی خودروهای سبک نصب کرده و گروه‌های متحرک ضدزره تشکیل دادند . کاربران اصلی این موشک شامل فرانسه، آلمان، بریتانیا، ایتالیا، یونان، ترکیه، هند، سینگاپور، کرواسی و بسیاری از کشورهای آفریقایی و خاورمیانه می‌شود . با وجود ورود نسل‌های جدیدتر موشک‌های ضدتانک، میلان به دلیل سادگی، قابلیت اطمینان و هزینه پایین، همچنان در بسیاری از ارتش‌های جهان در خدمت باقی مانده است.
کاربران
استرالیا – ۱۲ دستگاه پرتابگر و ۱۲۰ فروند موشک
الجزایر – تعداد نامشخص
مصر – ۴,۱۵۰ فروند موشک
بحرین – تعداد نامشخص
بلژیک – ۳۶۰ دستگاه پرتابگر و ۳,۶۰۰ فروند موشک
بوسنی و هرزگوین – تعداد نامشخص
بوتسوانا – ۱۵۰ فروند موشک
برزیل – ۱۰۰ فروند موشک
بوروندی – تعداد نامشخص
آلمان – تعداد نامشخص (دیگر در حال استفاده نیست)
استونی – ۲۰ دستگاه پرتابگر و ۲۰۰ فروند موشک (از ذخایر ناتو)
فرانسه – تعداد نامشخص (دیگر در حال استفاده نیست)
گابن – ۴ دستگاه پرتابگر و ۴۰ فروند موشک
یونان – ۵,۸۰۴ فروند موشک
هند – ۲۶,۵۳۰ فروند موشک (تولید شده تحت لیسانس)
اندونزی – تعداد نامشخص
عراق – ۱۱۴ دستگاه پرتابگر و ۵,۸۵۰ فروند موشک
ایرلند – ۴ دستگاه پرتابگر و ۴۸ فروند موشک
اسرائیل – تعداد نامشخص
ایتالیا – ۱۳,۸۰۷ فروند موشک (تولید شده تحت لیسانس)
اردن – تعداد نامشخص
کامرون – ۶ دستگاه پرتابگر و ۶۰ فروند موشک
قطر – ۱,۱۰۰ فروند موشک
کنیا – ۴۰ دستگاه پرتابگر و ۴۰۰ فروند موشک
کرواسی – تعداد نامشخص (از ذخایر آفریقای جنوبی)
لبنان – ۶۱ دستگاه پرتابگر و ۷۲۷ فروند موشک
لیبی – ۱۰ دستگاه پرتابگر و ۱,۰۰۰ فروند موشک
مالاوی – تعداد نامشخص
موریتانی – ۱۰۰ فروند موشک
مراکش – ۸۵۲ فروند موشک
مکزیک – ۶۳۹ فروند موشک
مقدونیه شمالی – ۱۲ دستگاه پرتابگر و ۶۲ فروند موشک
عمان – تعداد نامشخص
پاکستان – تعداد نامشخص
پرتغال – ۷۹۹ فروند موشک
رواندا – تعداد نامشخص
عربستان سعودی – ۱۲۸ فروند موشک
سنگال – ۴ دستگاه پرتابگر و ۴۰ فروند موشک
سنگاپور – ۳۰ دستگاه پرتابگر و ۸۷۱ فروند موشک
سومالی – ۱,۰۰۰ فروند موشک
اسپانیا – ۲۵۰ دستگاه پرتابگر و ۱۱,۵۰۰ فروند موشک (تولید شده تحت لیسانس)
آفریقای جنوبی – ۳۷۵ فروند موشک
سوریه – ۲۰۰ دستگاه پرتابگر و ۴,۴۰۰ فروند موشک
چاد – ۴۰ دستگاه پرتابگر و ۴۰۰ فروند موشک
تونس – ۱۴۰ فروند موشک
ترکیه – ۶۸۷ دستگاه پرتابگر و ۱۱,۲۵۰ فروند موشک (تولید شده تحت لیسانس)
اوکراین – تعداد نامشخص (تحویل‌داده‌شده در چارچوب کمک‌های خارجی از ذخایر ناتو)
امارات متحده عربی – ۲,۳۰۰ فروند موشک
بریتانیا – ۱۸,۰۰۰ فروند موشک (تولید شده تحت لیسانس)
اروگوئه – ۱۴۰ فروند موشک
قبرس – ۱,۰۳۴ فروند موشک
