جت آموزشی رزمی ال-15 (JL-10)

جت آموزشی رزمی ال-15 (JL-10)

بروزرسانی:شهریور 1405

 در سال 2002 نیروی هوایی چین خواهان یک هواپیما اموزیش نسل جدید برای اموزش خلبانان جنگندهای جون  سوخو27 ،سوخو30 و جی10 شد.نیروی هوای یچین تا پیش از این  جت اموزشی جی ال 8 را به خدمت گرفته  بود ولی یکی از نیازهای در نظر گرفته شده برای این هواپیمای جدید توان پرواز با سرعت صوت بود . همچنین نیروی هوایی چین می خواست  تا هواپیمای جدید مسلح تر باشد و در صورت نیاز حتی در نقش جنگنده پشتیبانی نیز از ان استفاده شود

طی این رقابت دو جنگنده به پرواز در امدن که یکی طرج ال15 ساخت  Hongdu Aviation Industry Corporation  و دیگری طرح جی ال 9 ساخت شرکت Guizhou Aviation Industry Import/Export Company  که در نهایت طی رقابت  انجام شده طرح ال15 پیروز میدان شد  اگرچه جی ال 9 همچنان بازاریابی می شود و به نیروی دریایی چین راه یافت . ال 15 اولین پرواز خود را در 2006 انجام داد و در سال 2010 عملیاتی شد

ال 15 که در ارتش چین با نام جی ال10 شناخته می شود شباهت بسیاری به طرح یاک130 و ام 346 دارد. مشخص است که ام 346 و یاک130 هر دو دارای یک ریشه  هستند زیرا زمانی دو شرکت یاک و اروماچی  ایتالیا  روی یک طرح به صورت مشترک با هم کار می کردند. در طراح ال 15  نیز چین از یاک کمک های گرفت که تاثیرش روی ال15  مشخص است

ال15 جنگنده ای دو سرنشینه با دو موتور توربوفن  که بدنه از جنس الومینیوم و 30% مواد ترکیبی کامپزیت  ساخته شده است  . هواپیما دارای  ریشه بال کشیده  تا زیر کابین است که گفته شده  میتواند تا 30 درجه در زاویه حمله مانور دهد.هواپیما دارای  بال  شبیه یاک130 و دوم تمام متحرک است و دو خدمه پشت سر هم قرار دارند و دید  مناسبی رو به بیرون دارند .

تصاویر نشان میدهد کابین دارای  عناصر دیجیتال  است و هر دو کابین عقب و جلو  هر کدام دارای  سه  نمایشگر رنگی چند کاره است و هر دو کابین دارای اچ یو دی  است. کابین شبیه به کابین جی اف17 است. همچنین کابین با دوربین دید  در شب هماهنگ بود و از هوتاس بهره می برد  . هواپیما دارای سامانه مکان یاب  جهانی جی پی اس  است و  از یک رایانه  چند ماموریتی قابل برنامه ریز برای عملیات رزمی بهره می برد

هواپیما از دو موتور اکراینی  AI-222-25 استفاده میکند . این دو موتور برای  برنامه یاک130 توسعه پیدا کرد و همکنون نیز روی یاک130 ارتش روسیه نصب است .  این موتور توربوفن فاقد پس سوز است  ولی  نسخه نصب شده روی این هواپیما  با کد AI-222K-25F دارای  حالت پس سوز نیز است  تا به ال15 اجازه عبور از سرعت صوت را بدهد. این نسخه بدون پس سوز 5552 پاوند و با پس سوز 9262 پاوند رانش دارد و میتواند بدون سلاح به سرعت 1.4 ماخ برسد  ولی در حالت مسلح به دو موشک هوا به هوا سرعت به 1.1 ماخ کاهش می یابد. هواپیما همانند یاک 130 دارای  دو ورودی  هوا زیر کشیدگی ریشه بال است و دارای  سه اربه فرود تک چرخ مشابه  یاک است ولی تفاوت عمده ان با یاک130 در خروج موتور  است. در حالی که خروجی  یاک130 در زیر دم و بخش عقبی هواپیما است  دو خروجی ال15 در عقب هواپیما قرار دارد . همچنین هواپیما دارای یک سرعت گیر هوایی در پشت سر کابین است

هواپیما دارای هشدار دهنده رادار و پرتاب کننده فلر و چف است و  در دماغه دارای یک رادار ارایه   فازی غیر فعال است. گفته شده  این رادار  مشابه رادار KLJ-7   نصب شده روی جی اف17 البته نسخه بلاک2 است و دارای  برد 80 کیلومتر بر ضد یک جنگنده است و میتواند با دو هدف  و در برخی منابع با چهار هدف درگیر شود(البته  نصب این رادار بسته به سفارش است). این رادار به  ال15 توان  شلیک موشک های بی وی ار (موشک های میان برد) را دارد.  این رادار توان کشف اهداف دریایی و زمینی  را دارد و به ال15 توان کامل رزمی را می دهد . با وجود این هر رادار از جمله سری رادار گریف ایتالیای  ویا رادار های دیگر را میتوان به سفارش مشتری روی  نصب کرد

ال15 توان حمل 7 جایگاه تسلیحاتی شامل یکی نوک هر بال، دو عدد زیر هر بال و یکی زیر بدنه با مجموعه توان حمل 3500 کیلوگرم محموله خارجی است

در بخش موشک‌های هوا به هوا، L-15B می‌تواند سه موشک ساخت چین را حمل کند که ترکیبی از برد دور، متوسط و نزدیک را تشکیل می‌دهند. PL-12 (نسخهٔ صادراتی SD-10) یک موشک میان‌برد با هدایت راداری فعال است که از هدایت ترکیبی اینرسی میان‌مرحله‌ای به‌همراه اصلاح با لینک داده و جستجوگر راداری فعال در مرحلهٔ نهایی استفاده می‌کند. حداکثر برد آن حدود ۷۰ تا ۱۰۰ کیلومتر، وزن آن حدود ۱۸۰ کیلوگرم و سر جنگی آن ۲۴ کیلوگرم از نوع انفجاری-ترکشی است. این موشک به L-15B امکان می‌دهد در فاصلهٔ دور و متوسط با جنگنده‌های دشمن مقابله کند. PL-8 یک موشک کوتاه‌برد با هدایت فروسرخ است که از فناوری «پایتون-۳» اسرائیل سرچشمه گرفته، وزن آن ۱۱۵ کیلوگرم و حداکثر برد آن حدود ۲۰ کیلومتر است. این موشک از یک جستجوگر فروسرخ غیرفعال استفاده می‌کند و قابلیت حملهٔ همه‌جانبه دارد؛ نسخهٔ بهبودیافتهٔ آن از آرایهٔ آشکارساز فروسرخ چندگانه بهره می‌برد که مقاومت آن در برابر اخلال را افزایش می‌دهد. PL-5 نیز یک موشک فروسرخ کوتاه‌برد قدیمی‌تر است که وزن آن حدود ۸۷ کیلوگرم و برد آن بین ۵ تا ۱۸ کیلومتر است و عمدتاً برای نبرد نزدیک به کار می‌رود.

در بخش سلاح‌های ضدسطحی، L-15B می‌تواند بمب‌های هدایت‌شوندهٔ گلایدینگ سری LS-6 و بمب‌های هدایت لیزری LT-2 را حمل کند. LS-6 توسط گروه صنایع هوانوردی چین ساخته شده و از هدایت ترکیبی ناوبری اینرسی همراه با موقعیت‌یابی ماهواره‌ای (بیدو/GPS) استفاده می‌کند. حداکثر برد گلایدینگ آن به ۶۰ کیلومتر می‌رسد، دقت اصابت (CEP) آن حدود ۱۵ متر است و قابلیت «شلیک و فراموش کردن»  از خارج از منطقهٔ پدافندی را دارد. عملکرد کلی آن با JDAM-ER آمریکایی قابل مقایسه است. LT-2 یک بمب هدایت لیزری ۵۰۰ کیلوگرمی است که بر پایهٔ بمب‌های معمولی هوایی با افزودن جستجوگر لیزری و مجموعهٔ بال ساخته شده و از طریق هدایت لیزری نیمه‌فعال، سیگنال لیزری بازتاب‌شده از هدف را دنبال می‌کند. این سیگنال می‌تواند توسط پاد هدف‌گیری هواپیما یا نشانگر لیزری نیروهای ویژهٔ زمینی تأمین شود و خطای دایره‌ای احتمالی آن در حد چند متر است. علاوه بر این، این هواپیما می‌تواند راکت‌های هوایی ۵۷ میلی‌متری و پادهای توپ ۲۳ میلی‌متری را برای مقابله با اهداف نرم حمل کند.

در مجموع، L-15B با بدنهٔ یک هواپیمای آموزشی به پیکربندی آتشینی در حد یک جنگندهٔ سبک دست یافته است. سامانهٔ سلاح آن سه لایهٔ نبرد فراتر از برد دید (PL-12)، نبرد نزدیک (PL-8/PL-5) و دقیق زمینی (LS-6/LT-2) را پوشش می‌دهد و همراه با رادار PESA و سامانه‌های جنگ الکترونیک دفاعی، قادر به اجرای مأموریت‌های تسلط هوایی، پشتیبانی زمینی و ضدکشتی است. برای نیروهای هوایی با بودجهٔ محدود که به توان رزمی نسبی نیاز دارند، این هواپیما از نسبت هزینه به کارایی بالایی برخوردار است.

ارتش چین همکنون 350 فروند JL-8  را سفارش داده که حدود نیمی از ان تحویل شده است ولی دست  به سفارش ال15 که در خدمت JL-10  شناخته می شود  برای اموزش سطح بالا زده است ولی هنوز مشخص نیست چند فروند و یا  قرار داد رسمی امضا شده است ویا خیر. البته نیروی دریایی در نهایت  جی ال 9  را  انتخاب  کرد

ال15 بی و چیدمان تسلیحاتی

شرکت ملی واردات و صادرات فناوری هوافضای چین  در نوامبر ۲۰۱۲ تعداد ۱۲ فروند جت آموزشی L-15 سفارش داد؛ در آن زمان مشخص نبود که این هواپیماها برای طرف سومی در نظر گرفته شده‌اند یا قرار است به آن تحویل داده شوند.

زامبیا در سال ۲۰۱۴ تعداد ۶ فروند از نسخه پیشرفته این هواپیما را با نام L-15Z به ارزش ۱۰۰ میلیون دلار آمریکا سفارش داد. این هواپیماها در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ تحویل داده شدند.

نخستین فروند از این هواپیما در رنگ‌آمیزی نیروی هوایی چین در سال ۲۰۱۶ دیده شد. ارتش چین پیش از سال ۲۰۱۸ چند فروند L-15 را برای ارزیابی‌های پروازی مورد استفاده قرار داد.نیروی دریایی چین  در اوت ۲۰۱۸ تعداد ۱۲ فروند از این جت را تحویل گرفت. نیروی هوایی چین از سال ۲۰۱۹ استفاده از نسخه آموزشی JL-10 را برای آموزش خلبانان جنگنده‌های پیشرفته خود آغاز کرد. در مقایسه با هواپیمای آموزشی قدیمی‌تر JL-9، استفاده از JL-10 مدت زمان آموزش مقدماتی و تبدیل خلبانان به هواپیماهای رزمی مدرن‌تر را کاهش می‌دهد.

در ۲۳ فوریه ۲۰۲۲، امارات متحده عربی اعلام کرد قصد دارد ۱۲ فروند از این جت را خریداری کند و گزینه‌ای برای خرید ۳۶ فروند دیگر نیز در قرارداد لحاظ شده است. ارزش دقیق قرارداد اعلام نشد، اما روزنامه The National گزارش داد که چین این هواپیما را به قیمت ۱۰ تا ۱۵ میلیون دلار برای هر فروند به فروش می‌رساند.

ال15 یک جت اموزشی رزمی ارزان قیمت با قیمت 14 میلیون دلار و ارزانترین جت مافوق صوت جهان است(در کنار  جی ال9) و با در نظر گرفتن توان رزمی کامل برای کشورهای با بودجه دفاعی کم ویا کشوری که خواهان یک جنگنده پشتیبانی  هوایی نزدیک هستند گزینه  مناسبی  می باشد

مدل ها

L-15AW (نسخه آموزشی-تهاجمی زیرصوت)

L-15AW نسخه‌ای زیرصوت از خانواده L-15 است که برای بازار صادراتی طراحی شده و پیش‌تر با نام L-15A معرفی می‌شد. این هواپیما یک جت آموزشی پیشرفته و تهاجمی محسوب می‌شود که به هفت نقطه اتصال تسلیحات مجهز است. برخلاف نسخه‌های مافوق‌صوت، L-15AW از دو موتور توربوفن بدون پس‌سوز استفاده می‌کند که مجهز به سیستم کنترل دیجیتال کامل (FADEC) هستند. این ویژگی، مصرف سوخت را کاهش داده و هزینه عملیاتی را پایین می‌آورد. حداکثر وزن برخاست آن حدود ۱۱.۶ تن، حداکثر برد ۲۶۰۰ کیلومتر و ظرفیت حمل مهمات آن ۳.۵ تن است. این هواپیما به یک سیستم پرواز با سیم دیجیتال چهارگانه و اویونیک یکپارچه با گذرگاه داده باز مجهز شده است. در نمایشگاه هوایی دبی، L-15AW با ترکیبی از بمب‌های هدایت‌شونده لیزری LS-6، بمب‌های سرشی TL-20، موشک ضدکشتی YJ-9E و موشک هوا‌به‌زمین CM-704KG به نمایش درآمد. این مدل برای کشورهایی طراحی شده که به دنبال یک جت آموزشی با قابلیت تهاجمی سبک و هزینه نگهداری پایین هستند.

  L-15 (نسخه آموزشی-رزمی مافوق‌صوت)

L-15 در نسخه آموزشی-رزمی پیشرفته، نمونه مافوق‌صوت L-15A است. این مدل برای آموزش خلبانان جنگنده‌های نسل چهارم و پنجم طراحی شده و می‌تواند نقش یک جنگنده سبک را نیز ایفا کند. این هواپیما به موتورهای توربوفن با پس‌سوز مجهز شده که به آن امکان پرواز در سرعت‌های مافوق‌صوت را می‌دهد. L-15 در پیکربندی آموزشی-رزمی، به رادار و سیستم کنترل آتش پیشرفته مجهز می‌شود تا خلبانان را برای نبردهای واقعی آماده کند. این نسخه همچنین قابلیت حمل موشک‌های هوا‌به‌هوا، بمب‌های هدایت‌شونده و راکت‌های مختلف را دارد. کشورهایی مانند زامبیا و ونزوئلا از این نسخه استقبال کرده‌اند. L-15 به دلیل هزینه پرواز پایین‌تر نسبت به جنگنده‌های سنگین، برای آموزش تاکتیکی و حفظ مهارت خلبانان بسیار مقرون‌به‌صرفه است.

 L-15Z (نسخه نیروی هوایی زامبیا)

L-15Z نامگذاری رسمی نسخه آموزشی-رزمی پیشرفته L-15 در نیروی هوایی زامبیا است. زامبیا نخستین مشتری صادراتی این خانواده در آفریقا محسوب می‌شود و ۶ فروند از این هواپیما را خریداری کرده است. L-15Z در واقع همان L-15 مافوق‌صوت است که برای نیروی هوایی زامبیا سفارشی‌سازی شده و ممکن است تفاوت‌های جزئی در اویونیک، سیستم ارتباطی و تسلیحات داشته باشد. این هواپیما به زامبیا امکان می‌دهد تا خلبانان خود را برای جنگنده‌های مدرن آموزش دهد و در عین حال توان حمله سبک به اهداف زمینی و هوایی را نیز داشته باشد. زامبیا از این هواپیما برای گشت‌زنی مرزی، آموزش پیشرفته و پشتیبانی نزدیک از نیروهای زمینی استفاده می‌کند.

  L-15B (نسخه تهاجمی سبک مافوق‌صوت)

L-15B نسخه تهاجمی سبک مافوق‌صوت از خانواده L-15 است که به ۹ نقطه اتصال تسلیحات مجهز شده است. این مدل در نمایشگاه هوایی دبی با عنوان «جنگنده چندمنظوره نسل جدید» (MFF) معرفی شد. L-15B به موتورهای توربوفن با پس‌سوز و یک رادار کنترل آتش پیشرفته مجهز است. حداکثر سرعت آن ۱.۲ ماخ، سقف پرواز ۱۵٬۸۰۰ متر، حداکثر برد ۳۰۰۰ کیلومتر و ظرفیت حمل مهمات آن بین ۳ تا ۶ تن است. این هواپیما می‌تواند موشک‌های ضدکشتی TL-10، موشک‌های هوا‌به‌هوای PL-5EII و PL-12، بمب‌های هدایت‌شونده LS-6، موشک ضدکشتی YJ-9E و پادهای جنگ الکترونیک را حمل کند. L-15B به رادار آرایه فازی غیرفعال (PESA) مجهز شده که حالت‌های مختلفی مانند جستجو و ردیابی همزمان، نقشه‌برداری زمینی و درگیری هوایی را پشتیبانی می‌کند. عمر مفید آن ۱۰٬۰۰۰ ساعت یا ۳۰ سال است و به دلیل قیمت مناسب و کارایی بالا، به یکی از پرفروش‌ترین جت‌های آموزشی-تهاجمی چین تبدیل شده است.

 JL-10 (نامگذاری نیروی هوایی چین)

JL-10 (جی‌ال-۱۰) نامگذاری رسمی نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش خلق چین برای هواپیمای L-15 است. این هواپیما در ۱۳ مارس ۲۰۰۶ نخستین پرواز خود را انجام داد و از سال ۲۰۰۸ وارد خدمت شد. JL-10 برای آموزش پیشرفته خلبانان جنگنده‌های نسل سوم و چهارم و همچنین آموزش مقدماتی رزمی طراحی شده است. این هواپیما از یک آرایش آیرودینامیکی با بال‌های بزرگ و بدنه یکپارچه، سیستم پرواز با سیم دیجیتال چهارگانه و کابین شیشه‌ای با شش نمایشگر چندکاره (سه نمایشگر برای هر خلبان) بهره می‌برد. موتورهای اولیه آن AI-222-25F ساخت اوکراین بودند، اما به دلیل محدودیت‌های صادراتی، چین به سمت موتورهای بومی روی آورده است. JL-10 به همراه M-346 ایتالیایی و یاک-۱۳۰ روسی به عنوان پیشرفته‌ترین جت‌های آموزشی جهان شناخته می‌شود.

  JL-10J (نسخه سازگار با ناو هواپیمابر)

JL-10J نسخه سازگار با ناو هواپیمابر از JL-10 است که برای آموزش خلبانان نیروی دریایی چین طراحی شده است. این هواپیما قابلیت برخاست با منجنیق الکترومغناطیسی و فرود با مهار را دارد و برای ناو هواپیمابر فوجیان (Type 003) و ناوهای لیائونینگ و شاندونگ مناسب است. برای سازگاری با عملیات ناو، تغییرات ساختاری متعددی در آن اعمال شده است: ارابه فرود جلو از تک‌چرخ به دوچرخ تغییر یافته تا ضربه برخاست با منجنیق را تحمل کند. بال‌ها و ورودی‌های هوا بازطراحی شده‌اند تا کنترل در سرعت‌های پایین بهبود یابد. قلاب مهار (Arrestor Hook) در عقب اضافه شده و ساختار بدنه تقویت شده است. در تصاویر سال ۲۰۲۶، لوله پیتوت دماغه حذف شده که نشان می‌دهد آزمایش‌های پروازی تقریباً کامل شده و این هواپیما نزدیک به تحویل نهایی است. JL-10J به نیروی دریایی چین امکان می‌دهد خلبانان خود را روی یک جت آموزشی واقعی و سازگار با ناو آموزش دهد، نه فقط شبیه‌ساز.

JL-10 Twin-Tail (نسخه دُم دوقلو)

JL-10 Twin-Tail جدیدترین و پیشرفته‌ترین نسخه از خانواده JL-10 است که در اکتبر ۲۰۲۵ برای نخستین بار در حال آزمایش پروازی مشاهده شد. بارزترین تغییر این نسخه، تبدیل دُم عمودی تک به دُم عمودی دوقلو است که نخستین تغییر عمده آیرودینامیکی در این پلتفرم پس از نزدیک به دو دهه محسوب می‌شود. دُم دوقلو پایداری جهت‌دار را در شرایط جوی پیچیده دریایی بهبود می‌بخشد و برای عملیات از عرشه ناو بسیار مناسب‌تر است. این نسخه نیز مانند JL-10J به ارابه فرود جلو دوچرخ و قلاب مهار مجهز شده است. احتمالاً از موتور بومی چینی استفاده می‌کند، زیرا تأمین موتورهای اوکراینی AI-222 پس از ملی‌شدن شرکت اصلی شده است. این هواپیما به سیستم آموزش یکپارچه (Embedded Training)، رادار آرایه فازی فعال (AESA) و هفت نقطه اتصال با ظرفیت حمل ۳.۵ تا ۴ تن مهمات مجهز است. طراحی آن شباهت‌هایی به بوئینگ T-7 Red Hawk آمریکایی دارد و احتمالاً برای آموزش خلبانان ناوهای هواپیمابر نسل جدید چین به کار خواهد رفت. این نسخه هنوز نام رسمی دریافت نکرده و در مرحله آزمایش‌های اولیه قرار دارد.

مشخصات

طول:12.27 متر

بلندی:4.81 متر

وزن خالی:4500 کیلوگرم

بیشترین وزن برخاستن:9500 کیلوگرم

موتور: دو دستگاه موتور توربوفن  AI-222K-25F  با توان 5552 پاوند بدون پس سوز و 9262 پاوند با پس سوز است

بیشترین سرعت:1.4 ماخ

شعاع  رزمی :550 کیلومتر

سلاح: هفت جایگاه تسلیحاتی خارجی  با توان حمل3 تن سلاح

ترجمه: عبدالحمید تارخ

منابع:

http://www.airforce-technology.com/projects/hongdusupersonictrai/

https://en.wikipedia.org/wiki/Hongdu_L-15