تانک سابرا (به عبری: סברה، به معنای “گلابی خاردار”) در واقع یک بسته ارتقای جامع برای تانک‌های آمریکایی M60 پاتن است که توسط صنایع نظامی اسرائیل (IMI) برای بازار صادرات طراحی شده است. این پروژه در اواخر دهه ۱۹۹۰ به عنوان تکامل بعدی تانک ماگاچ ۷C ارتش اسرائیل آغاز شد. هدف، افزایش چشمگیر عملکرد رزمی M60 از طریق نصب توپ جدید ۱۲۰ میلی‌متری، زره افزوده و سیستم کنترل آتش مدرن بود.
ارتش ترکیه در دهه ۱۹۹۰ با انبوهی از تانک‌های M60A1 و M60A3 روبرو بود که در برابر تانک‌های مانند T-72 سوریه، فاقد برتری خواصی بودند. ترکیه در سال‌های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۴ تعداد ۹۳۲ دستگاه تانک M60 را از آمریکا دریافت کرده بود. به همین دلیل، در اواخر دهه ۱۹۹۰ به دنبال یک راه‌حل مقرون‌به‌صرفه برای ارتقای ناوگان خود بود. در نهایت، ترکیه مدل سابرا مارک2 را برای برنامه نوسازی خود انتخاب کرد. قرارداد این پروژه در ۲۹ مارس ۲۰۰۲ با ارزش تقریبی ۶۸۸ میلیون دلار امضا شد. اولین تانک در سال ۲۰۰۵ برای آزمایش تحویل داده شد و در سال ۲۰۰۶ وارد خدمت گردید. در نهایت، بین سال‌های ۲۰۰۷ تا آوریل ۲۰۰۹، تعداد ۱۷۰ دستگاه تانک M60A1 ترکیه با کیت‌های ارسالی IMI و با همکاری مهندسان اسرائیلی، در مرکز دوم تعمیرات و نگهداری ارتش ترکیه ارتقا یافتند. این تانک‌ها در ارتش ترکیه با نام M60T شناخته می‌شوند.
سابرا Mk 1 وزنی حدود ۵۵ تن دارد، در حالی که سابرا Mk 2 یا همان M60T ترکیه حدود ۵۹ تن وزن دارد. افزایش وزن در مدل Mk 2 عمدتاً ناشی از نصب زره واکنشی انفجاری (ERA)، موتور قوی‌تر و تجهیزات پیشرفته‌تر است. این افزایش وزن باعث می‌شود تانک در عبور از پل‌ها و تحرک استراتژیک محدودیت‌هایی داشته باشد، اما در عوض حفاظت و قدرت آتش آن به‌طور محسوسی بهبود می‌یابد.
هر دو مدل دارای ۴ نفر خدمه هستند: فرمانده، توپچی، بارگذار و راننده. ساختار چهارنفره در تانک‌های سری M60 حفظ شده است. فرمانده و توپچی هر دو می‌توانند از جایگاه خود هدف را نشانه‌گیری و شلیک کنند، که این ویژگی در سابرا به لطف سیستم کنترل آتش پیشرفته فراهم شده است.
سابرا Mk 1 از موتور دیزلی AVDS-1790-5A با قدرت حدود ۹۰۸ اسب بخار استفاده می‌کند. این موتور همان موتور familiar تانک‌های M60 است که قابل اعتماد اما قدیمی محسوب می‌شود.
یکی از بارزترین سابرا Mk 2 (M60T)، تعویض کامل موتور دیزل AVDS-1790 اصلی M60 بود. این تانک به موتور دیزل MTU MT881 Ka-501 ساخت آلمان با ۱۲ سیلندر و توان ۱٬۰۰۰ اسب بخار (در Mk I این توان ۹۰۸ اسب بخار بود) مجهز شد و با گیربکس اتوماتیک Renk 304S با ۴ دنده جلو و ۲ دنده عقب جفت شد. این پکیج قدرت جدید به تانکی با وزن رزمی نزدیک به ۵۹ تن اجازه می‌داد به حداکثر سرعت ۵۵ کیلومتر بر ساعت در جاده برسد (در Mk I این سرعت ۴۸ کیلومتر بر ساعت بود) و برد عملیاتی آن ۴۵۰ کیلومتر باقی ماند. سیستم قدرت جدید نه تنها تحرک را افزایش داد، بلکه مصرف سوخت را بهبود بخشید و به سیستم خنک‌کننده جدیدی برای تحمل شرایط سخت‌تر مجهز شد.ظرفیت سوخت سابرا نیز به‌طور قابل توجهی افزایش یافته و به ۵۰۰ لیتر گازوئیل رسیده است که برد عملیاتی آن را در میدان نبرد گسترش می‌دهد.
سابرا 1 از زره فولادی چندلایه غیرفعال (Passive) استفاده می‌کند. این زره نسبت به M60 پایه حفاظت بهتری در برابر مهمات خرج گود ضد زره مانند HEAT فراهم می‌آورد، اما در برابر مهمات انرژی جنبشی مدرن و موشک‌های ضدتانک پیشرفته محدودیت دارد.
هسته حفاظتی سابرا2 بسته زره کامپوزیت ماژولار آن است که گفته می‌شود می‌تواند در برابر پرتابه‌های انرژی جنبشی (KE) و خرج گود ضد زره مقاومت کند. در مارک2 حفاظت بیشتر تقویت شد و زره واکنشی انفجاری (ERA) روی مناطق حیاتی بدنه و برجک نصب گردید. علاوه بر این، تانک به سیستم هشدار لیزری مجهز شد که در صورت هدف قرار گرفتن با مسافت‌یاب لیزری یا هدایت لیزری هشدار می‌دهد و با پرتابگرهای خودکار دود هماهنگ می‌شود تا به‌سرعت پرده دود ایجاد کند و دید و هدایت لیزری دشمن را مسدود نماید. در داخل تانک نیز سیستم خودکار اطفاء حریق و سرکوب انفجار برای افزایش بقاپذیری نصب شده است.
توپ اصلی: هر دو مدل به یک توپ ۱۲۰ میلی‌متری بدون خان MG253 مجهز شده‌اند که توسط IMI توسعه یافته و مشابه توپ تانک مرکاوا مارک 3 است. این توپ دارای جداکننده دود و روکش حرارتی است و قادر به شلیک مهمات استاندارد ناتو از جمله گلوله‌های APFSDS (نفوذگر انرژی جنبشی) و HEAT (ضدزره) می‌باشد.
مقایسه توانایی نفوذ توپ ۱۰۵ میلی‌متری M68 (مسلح‌کننده M60 پایه) با توپ ۱۲۰ میلی‌متری MG253 (مسلح‌کننده سابرا/M60T) در مهمات مختلف، تفاوت فنی اساسی این دو سامانه را نشان می‌دهد.
در مهمات APFSDS (نفوذگر انرژی جنبشی)، توپ ۱۰۵ میلی‌متری M68 با مهمات M735 (تنگستن) حدود ۳۵۰ میلی‌متر در فاصله ۲۰۰۰ متری نفوذ می‌کند. با مهمات M774 (اورانیوم ضعیف‌شده) این عدد به حدود ۳۶۰ میلی‌متر می‌رسد. مهمات M833 (اورانیوم ضعیف‌شده) نفوذی بین ۴۲۰ تا ۵۰۰ میلی‌متر دارد و پیشرفته‌ترین مهمات این توپ، M900 (اورانیوم ضعیف‌شده)، نفوذی در حدود ۵۰۰ میلی‌متر یا بیشتر فراهم می‌کند. در مقابل، توپ ۱۲۰ میلی‌متری MG253 با مهمات M322 (نسل دوم) به نفوذ ۵۴۱ میلی‌متر در فاصله ۲۰۰۰ متری دست می‌یابد و با مهمات نسل سوم M338، نفوذی بیش از ۶۰۰ میلی‌متر دارد و قادر به نفوذ در زره‌های مدرن تانک‌های اصلی نبرد است. علت اصلی این برتری، قطر بیشتر (۱۲۰ در برابر ۱۰۵ میلی‌متر)، طول بیشتر نفوذگر و سرعت دهانه بالاتر (۱۷۰۵ متر بر ثانیه برای M322 در برابر ۱۵۰۰ متر بر ثانیه برای M900) است.
در مهمات HEAT (خرج گود ضد زره )، توپ ۱۰۵ میلی‌متری با مهمات M456 حدود ۴۰۰ میلی‌متر نفوذ دارد، در حالی که توپ ۱۲۰ میلی‌متری با مهمات M325 (چندمنظوره) به نفوذ ۴۸۰ میلی‌متر در نقطه برخورد می‌رسد. این مهمات برای انهدام خودروهای زرهی سبک، سنگرها و اهداف غیرزرهی بسیار مؤثر است.
به طور کلی، ارتقای توپ M60 از ۱۰۵ میلی‌متری M68 به ۱۲۰ میلی‌متری MG253 در پروژه سابرا، یک جهش کیفی در قدرت آتش ایجاد کرده است. این ارتقا نه تنها نفوذ زره را به طور متوسط ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش داده، بلکه با حذف مهمات HESH و تمرکز بر مهمات APFSDS و HEAT مدرن، توانایی درگیری با تانک‌های نسل سوم و چهارم را نیز فراهم کرده است.
ظرفیت حمل مهمات توپ اصلی در سابرا حدود ۴۲ گلوله است. در برخی منابع برای مدل Mk 1 عدد ۴۰ گلوله نیز ذکر شده است. این میزان مهمات برای درگیری‌های معمول کافی است، هرچند در مقایسه با تانک‌های سنگین‌تر غربی کمتر به نظر می‌رسد.
سلاح‌های ثانویه سابرا شامل یک مسلسل کواکسیال (۷.۶۲ میلی‌متری)، یک مسلسل ۱۲.۷ میلی‌متری روی برجک و یک خمپاره‌انداز ۶۰ میلی‌متری داخلی ساخت سولتام است. این ترکیب برای مقابله با پیاده‌نظام، خودروهای سبک و اهداف کم‌ارتفاع مناسب است.
سیستم کنترل آتش «نایت» (Knight) ساخت البیت و الکترو-اپتیک اسرائیل، قلب تیراندازی سابرا است. این سیستم از تثبیت‌کننده خط دید در دو محور (ارتفاع و سمت) بهره می‌برد که دقت شلیک را در حین حرکت و علیه اهداف متحرک به شدت افزایش می‌دهد. فرمانده و توپچی هر دو قادر به نشانه‌گیری و شلیک از جایگاه خود هستند.
دید توپچی یک دید پریسکوپی با بزرگنمایی ۸ برابر در روز و ۵.۳ برابر در شب (تصویربرداری حرارتی) است که در دو محور تثبیت شده است. مسافت‌یاب لیزری از نوع Nd:YAG ایمن برای چشم، با برد ۲۰۰ تا ۹۹۹۵ متر و دقت ±۵ متر است. در مدل Mk 2، قابلیت CITV (دید حرارتی مستقل فرمانده) نیز اضافه شده که به فرمانده امکان می‌دهد مستقل از توپچی، هدف را شناسایی و ردیابی کند.
در مقایسه با مارک1 که از یک برجک فرماندهی کم‌ارتفاع استفاده می‌کرد، نسخه مارک2 دوباره برجک بزرگ‌تر M19 تانک M60 پاتون را بازگرداند و مسلسل اصلی M85 کالیبر ۱۲.۷ میلی‌متری روی آن نصب شد؛ این پیکربندی در نسخه استاندارد M60T در خدمت ترکیه نیز دیده می‌شود. بازگشت به برجک M19 به دلیل هزینه کمتر، آشنایی خدمه ترک با آن و امکان نصب تجهیزات اضافی انجام شد، هرچند که این برجک ارتفاع کلی تانک را افزایش می‌داد و سطح مقطع راداری آن را بزرگ‌تر می‌کرد. فرمانده در این نسخه به دوربین حرارتی مستقل (CITV) مجهز شده که به او اجازه می‌دهد مستقل از تیرانداز، اهداف را در روز و شب شناسایی کرده و به او پاس دهد و قابلیت «شکار-انهدام» را فراهم می‌کند.
خانواده سابرا شامل چندین مدل است:
سابرا Mk 1: نسخه پایه صادراتی بر پایه ماگاچ 7C با موتور ۹۰۸ اسب بخاری و زره غیرفعال.
سابرا Mk 2: نسخه اصلی مورد استفاده ترکیه (M60T). این مدل شامل موتور قوی‌تر، زره واکنشی، و سیستم کنترل آتش پیشرفته‌تر با قابلیت CITV (دید حرارتی مستقل فرمانده) است.
سابرا Mk 3: نسخه‌ای پیشرفته‌تر که برای بازار صادراتی معرفی شد و شامل سیستم‌های هشداردهنده و ردیابی پیشرفته‌تر از تانک مرکاوا است.این نسخه به خدمت گرفته نشد
تعداد تولید:
۱۷۰ دستگاه از مدل Mk 2 برای ترکیه تولید و ارتقا یافت.
تانک سابرا، به ویژه مدل مارک2 (M60T)، یک ارتقای موفق و مقرون‌به‌صرفه برای تانک کهنه‌کار اما قابل اعتماد M60 است. ترکیه با انتخاب این مدل، توانست ناوگان بزرگی از تانک‌های M60 خود را به سطحی نزدیک به تانک‌های نسل سوم ارتقا دهد. ترکیب توپ قدرتمند ۱۲۰ میلی‌متری، سیستم کنترل آتش مدرن نایت، زره واکنشی انفجاری و موتور ۱۰۰۰ اسب بخاری، M60T را به یک تانک رزمی قابل‌قبول برای دهه‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ تبدیل کرد. این تانک به عنوان یک راه‌حل موقت تا زمان عملیاتی شدن تانک بومی آلتای (Altay) در ارتش ترکیه خدمت می‌کند و همچنان در برخی مناطق عملیاتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
مشخصات سابرا مارک2
ابعاد (طول-عرض-ارتفاع): ۶٬۹۵۰ × ۳٬۲۷۰ × ۳٬۶۳۰ متر
وزن کل، آماده رزم: ۵۹٬۰۰۰ کیلوگرم یا ۵۹ تن (۱۳۰٬۰۰۰ پوند)
خدمه: ۴ نفر (راننده، تیرانداز، فرمانده، بارگذار)
پیشرانه: دیزل MT881 KA-501 (۱۰۰۰ اسب بخار)
انتقال قدرت: Renk Color 304S
سیستم تعلیق: میله‌های پیچشی، کمک‌فنرها
حداکثر سرعت: ۵۵ کیلومتر بر ساعت (۳۸ مایل بر ساعت) در سطح صاف، ۴۶ کیلومتر بر ساعت در زمین ناهموار، ۲۳ کیلومتر بر ساعت در زمین نرم
برد (جاده): ۵۰۰ کیلومتر (۳۰۰ مایل)
تسلیحات: توپ بدون خان ۱۲۰ میلی‌متری MG 253 IMI، یک مسلسل ۱۲.۷ میلی‌متری M85، یک مسلسل سبک ۷.۶۲ میلی‌متری
زره: فولاد همگن غیرفعال (RHA) و زره واکنشی انفجاری (ERA)، طبقه‌بندی‌شده
تعداد کل تبدیل‌ها: حدود ۱۷۰ دستگاه مارک2
عبدالحمید تارخ
مقالت مشابه
