بالگرد تهاجمی Z-10

بالگرد تهاجمی Z-10

بروزرسانی:شهریور 1405

توسعه یک بالگرد تهاجمی در چین به سال 1979 بر میگردد

چین در مرحله اول از مصر  تعدادی  بالگرد گازل(هشت فروند) و موشک ضد تانک هات را دریافت کرد و انها را بررسی کرد.ولی در میانه دهه 1980 چین تصمیم به خدمت گیری یک بالگرد کاملا تخصصی تهاجمی گرفت . این کشور دست به بررسی بالگرد ای 129 ایتالیایی  زد و در مرحله بعد خواهان تولید تحت امتیاز بالگرد کبرا و موشک تاو شد ولی با درگیر های  میدان تیان در سال 1989 میانه امریکا و چین بهم خورد و برنامه پیش نرفت. در سال 1991 چین از بلغارستان و روسیه درخواست بالگرد میل 24 کرد که به دلایل نا مشخص  رد شد

چین زمانی که در خرید خارجی ناکام ماند به دنبال یک طرح بومی رفت.چین که تحت امتیاز  بالگرد چند منظوره  دوفین فرانسوی را در داخل با نام زد 9 تولید میکرد این بالگرد را معیاری برای تولید بالگرد جدید قرار داد.

نبرد خلیج فارس1 و عملکرد خیره کننده بالگرد اپاچی  ، چین را مسمم تر کرد  و در سال 1994  قرار دادی محرمانه بین چین و روسیه برای همکاری طراحان چینی با کمپانی های  میل و کاموف امضا شد. با وجود این در مرحله اول چین تلاش در معرفی بالگرد به عنوان یک پروژه غیر نظامی  کرد  تا شاید بتواند از اروپا برخی فناوری ها را وارد کند. یکی از دلایل معرفی کردن این بالگرد به عنوان یک بالگرد غیر نظامی به انجا بر می گشد که بالگرد به عنوان یک بالگرد چند منظوره  در کلاس دوفین   با توان حمل هشت مسافر طراحی میشد که توان حمل سلاح نیز  در برخی مدلها داشت ولی در سال  1998 چین تصمیم گرفت که  برنامه توسعه دو بالگرد مختلف یکی ترابری و دیگری تهاجمی تخصصی را ادامه دهد زیرا یک بالگرد ترابری و تهاجمی تمامی نیاز های این ارتش را براورده نمی کرد.

دفتر طراحی 602 مسئول طراحی پروژه شد  در حالی که شرکت هواپیما سازی هاربین نیز به ان کمک میکرد.برای تست سیستم های مختلف بالگرد زد9(همان دوفین تحت امتیاز تولید شده و بعد کپی شده در چین) و بالگرد زد 8(همان بالگرد سوپر فرولین فرانسوی تولید در چین) مورد استفاده قرار گرفت.تنها روسها نبودند که به چین کمک میکرند شرکت افریقای Denel Rooivalk که خود طرح  بالگرد تهاجمی بود به چین کمک کرد اگرچه در سال 2001 این همکاری تحت فشار امریکا لغو شد.

چین با مشکلات بسیاری در طراحی مواجه بود زیرا چین تجربه ساخت یک جنگنده را در کشور داشت ولی تا کنون بالگرد تهاجمی طراحی نکرده بود و فناوری های ان را توسعه نداده بود. در سال 2000 چین یک بار دیگر تلاشی برای خرید میل 28 و یا کاموف 52 انجام داد ولی باز روسها از ترس کپی ان موافقت نکردند.چین متوجه شد باید دیگر کاملا از خرید خارجی چشم پوشی کند و دنبال یک باگرد ملی برود

طی یک تغییر دفتر طراحی بالگرد جدید تغییر کرد و به شرکت HAMC داده شد. این کار مخالفانی در چین داشت  زیرا HAMC به سبک دفتر های طراحی شوروی بسیار خشن اداره میشد و انعطاف پذیری در مدیریت  نداشت  ولی در نهایت همین  دفتر کار را به دست گرفت

تا سال 2002 بسیاری از فناوری های بالگرد جدید که زد 10 نامیده شده بود تکمیل  شد و در سال 2003 اولین نمونه زد 10 اولین پرواز خود را انجام داد.

سه پیش نمونه تا  سال 2004 در ازمون ها شرکت کردند و تا سال 2006 در مجموع شش پیش نمونه انواع ازمون ها را در روز و شب انجام دادند  و در نهایت  در سال 2007 بعد از چند صد ساعت پرواز ارزیابی توسط ارتش چین برای خدمت انتخاب  شد ولی تا سال 2012 وارد خدمت نشد

زد 10 با همکاری کاموف ساخته شد. کاموف اطلاعات بسیاری در زمینه طراحی از جمله در زمینه   وزن،سرعت و ظرفیت حمل سلاح به چین داد و  به انها کمک کرد تا بالگرد را بر اساس دستور عمل های کاموف تست کنند

زد 10 بالگردی با بدنه کامپوزیت بود ولی مشکل اساسی این بود که این بالگرد در هنگام سقوط مقاومت نسخه های روسی و غربی  را نداشت که دلیلش ترکیب  کامپوزیت بود و در این مورد نیز توانست با دریافت کمک های از روسیه بر این مشکل قلبه کند

بالگرد دارای بدنه سنتی  با دومی در پایین و ترکیب  دو خدمه در پشت سر هم بود که خلبان در عقب و بالا و افسر اسلحه در جلو و پایین قرار داشت. بالگرد دارای یک ملخ اصلی پنج  تیکه از جنس کامپوزیت است. مواد کامپوزیتی که در ملخ به کار رفت از نوعی ماده خاصی است که در چین اختراع و به ثبت رسید . چین فرایند تولید  را طی کرد تا توانست  یک خط تولید برای این مواد کامپوزیت که ترکیبی از پلاستیک و پشم شیشه  و فیبر کربن  بود را ایجاد کند. چین مدعی است این مواد کامپوزیت مشابه نسخه غربی است. همچنین بالگرد دارای دو ملخ دو تیغه در قسمت عقب بود که بر روی هم قرار داشت. این ترکیب  یعنی قرار داشتن دو ملخ بر روی هم در اپاچی استفاده شد و چین نیز از ان تقلید کرد زیرا باعث کاهش صدای تولیدی میشد. مقاومت ملخ اصلی و دم مشخص نیست ولی باید دست کم توان مقاومت در برابر کالبیر 23 م م را داشته باشند.همچنین  گفته شده کابین نیز تا کالیبر 30 م م مقاومت دارد .

بالگرد از دو موتور توربوشفت  دبلیو زد 9 طراحی شده در موسسه تحقیقاتی 602 (موسس طراح خود بالگرد) بهره می برد. علیرقم  ادعا های بسیاری مبنی بر اینکه این موتور در واقع نسخه چینی موتور ام ار تی 390 نصب شده بر روی بالگرد تایگر است ولی واقعیت این است که این موتور هیچ  شباهتی به این موتور نسل چهارم اروپایی ندارد و بیشتر به موتور روسی مشهور تی وی 3-117 شباهت دارد .این موتور دارای هسته مرکری  پیشرانه Pratt & Whitney PT6C-76C میباشد و حتی در نسخه صادراتی در صورت سفارش نسخه  امریکایی پرات اندویتنی نصب می شود.

دبلیو زد 9 دارای قدرت 1350 اسب بخار است ولی از انجای که طی ازمایشات مشخص شدن پرواز با 16 موشک ضد تانک به بالگرد فشار وارد  میکند چین دست به توسعه موتور جدید دبلیو زد 16 زده که دارای قدرت 2000 اسب بخار است و به گفته برخی منابع بر روی نسخه تولید این موتور نصب شده است.

خروجی موتور های با سرامیک برای کاهش انتشار امواج فروسرخ پوشانده شده و البته به صورت جهت دار به دو طرف بدنه برگشته تا احتمال قبل موشک های فروسرخ را کم کند.

همچنین سازندگان تلاش در کاهش امواج ارسالی از سوی بالگرد کرده اند تا توسط سامانه های غیر فعال کمتر کشف شود. برای نمونه نصب یک ارتفاع یاب لیزری به جای ارتفاع یابی راداری و یا رادیویی  و همچنین سامانه ارتباطی کد گذاری شده با توان مخفی ماند از سامانه های شنود دشمن اشاره کرد

زد 10 یک طرح بومی چینی است. اگرچه از برخی سخت افزار های فرانسوی و یا اسرائیل در ان استفاده شده ولی تمامی نرم افزارها در داخل توسعه داده شده است .این بالگرد از دیتا بیس  GJV289A بهره می برد که مشابه نسخه امریکایی ان یعنی MIL-STD-1553B است . این تشابه به معنی توان هماهنگ کرد سخت افزاری های غربی با این بالگرد است

دو ترکیب بندی در درون کابین دیده شده است که گفته شده یکی با سخت افزار های فرانسوی و دیگری  چینی است . یکی شامل  سه نمایشگر چند کاره رنگی و یک اچ یو دی برای  هر کابین است و دیگری  دو نمایشگر رنگی با یک اچ یو دی برای هر کابین است. مشخص نیست کدام ترکیب تماما بومی است ولی دست کم زد 10 در خدمت چین دارای دو نمایشگر در هر کابین و یک اچ یو دی در هر کابین است. همچنین در کابین به سبک  هواگرد های روسی ، چند نشان گر اصلی در کنار  نمایشگر های دیجیتال ، به شکل  انالوگ نیز برای مواقع اضطراری قرار داده شده است .

بالگرد دارای سامانه ناوبری بر مبنای ژیرسکوپ حلقه لیزری است و از ارتفاع یاب راداری بهره میبرد ولی میتوان ان را به راحتی با ارتفاع یاب لیزری تعویض کرد.همکنون چین در حال توسعه یک رادار ناوبری ارتفاع پایین برای پرواز کور در شب در ارتفاع پست است. میتوان بالگرد را به سامانه مکان یاب جی پی اس و یا گلناس روسها مجهز کرد و مشتری خارجی میتواند هر کدام را بسته به نیاز سفارش دهد.

بالگرد دارای  چهار انتن هشدار دهنده راداری است ، گیرنده لیزری در دو طرف بده، هشدار دهنده تصویر ساز فروسرخ در نوک بالها که نزدیک شدن موشک را به بالگرد هشدار میدهد و همچنین سامانه جنگ الکترونیک وای اچ 96 .

همچنین زد 10 میتواند طیف وسیعی از غلاف های خارجی را حمل کند . از جمله  میتوان به  غلاف جنگ الکترونیک کی جی 300 جی که بر روی جنگنده های چینی نیز نصب می شود، غلاف ناوبری بلو اسکای که یک غلاف مجهز به دوربین دید حرارتی و نشان گذاری لیزری برای هدفگیری  لیزری و ناوبری ارتفاع پایین شبانه به واسطه دوربین دید حرارتی است . این غلاف نیز بر روی جنگنده های چینی قابل نصب است

غلاف شناسایی کی زد 900  که ان نیز  با توان دید حرارتی برای شناسایی هوایی استفاده می شود و ان نیز بر روی جنگندها نصب می شود. این بالگرد میتواند بسته به نوع ماموریت غلاف مورد نظر را حمل  کند.

همچنین بالگرد دارای سامانه شناسایی دوست از دشمن و پرتاب  کننده پوشاله و شراره است

بالگرد در دماغه دارای یک سامانه تصویر بردار فروسرخ و نشان گذار لیزری در دماغه است که بسیار مشابه نسخه نصب شده بر روی دماغه اپاچی از نظر عملکرد است.این سامانه شامل  دو بخش است، یکی به شکل گوی در جلوی دماغه قسمت زیرین  که شامل  یک چشمی دید حرارتی و یک نشانه گذار لیزری برای هدفگیر ی سلاح لیزری است و دیگری در بالای سر گوی از نوع (پی ان وی اس) که برای پرواز شبانه خلبان است.

سامانه اصل بزرگ  توسط افسر اسلحه  کنترل میشود و وظیفه کشف و درگیری با اهداف را دارد و گفته شده توان کشف یک تانک به صورت حرارتی  را تا برد 15 کیلومتری دارد  ولی سامانه پی ان وی اس در بالای ان قرار دارد به کلاه خلبان وصل است. بر روی کلاه خلبان چشمی است که تصاویر این دوربین دید حرارتی را به خلبان نشان میدهد. این سامانه تا 120 درجه با حرکت سر خلبان به طرفین می چرخد  و خلبان سرش را در  این محدوده به هر سمت برگرداند به سرعت این سامانه دید حرارتی نیز به همان سمت بر میگردد . این سامانه به خلبان اجازه پرواز در ارتفاع پست را در شب میدهد

خلبان و افسر اسلحه دارای کلاه پروازی با توان نشان دادن تصاویر سامانه های دید حرارتی بر روی چشمی در جلو چشم خلبان است و همچنین توان  نصب دوربین دید در شب بر روی کلاه پروازی وجود دارد. کابین نیز با دوربین دید  در شب هماهنگ است.

همچنین چین تصاویر را منتشر کرده   که مشخص میکند  که یک رادار میلی موجی نصب شوند بر  روی توپی پروانه  اصلی در حال ازمایش بر روی زد 10 است .این رادار مشابه رادار نصب شده روی لانگ بو اپاچی و یا میل 28 ان است ولی از قرار معلوم با وزن 68 کیلوگرمی بسیار سبکتر از نسخه روسی ویا حتی امریکایی است. از  برد و قابلیت های ان خبری در دستراس نیست و همکنون نیز عملیاتی  نشده . گفته شده نسخه چینی همانند رادار ای پی جی 78   بالگرد لانگ بو اپاچی دارای  دو دیش است که یک عقب و یکی جلو را پوشش می دهد  و میتواند همزمان جلو و عقب را دید بزند ولی نسخه نصب شده روی میل 28 ان در گوی خود می چرخد و اسکن میکند.

زد 10 دارای دو بالچه در دو طرف بدنه است که هر کدام دارای دو جایگاه جنگ افزاری در مجموع چهار جایگاه جنگ افزاری است.

توپ ۲۳ میلی‌متری PX-10A

توپ ثابت بالگرد یک توپ خودکار متحرک در زیر دماغه است. مشخص نیست این توپ یک نسخه 23 م م است یا یک نسخه 30 م م که بر اساس توپ روسی 2 ای 72 طراحی شده که بر روی میل 28 و کاموف 52 نیز نصب شده است. اکثر منابع  از این سخن میگوند که توپ نسخه چینی 30 م م است ولی میتوان بر روی ان  حتی مسلسل  متحرک 14.5 م م و یا 12.7 م م ویا 7.62 م م  نیز نصب کرد. همچنین چین یک توپ بر اساس توپ 25 م م بوشمسترامریکا ساخته است که کارایی بهتری نسبت  به توپ 30 م م دارد و احتمالا در اینده ممکن است روی ان نصب شود.گفته شده توپ توان تحرک تا 130 درجه را دارد.

Z-10 می‌تواند انواع مختلفی از غلاف راکت را روی چهار پایلون خود حمل کند:

   غلاف راکت ۵۷ میلی‌متری (۱۹ لوله): این پاد حاوی ۱۹ راکت غیرهدایت‌شونده ۵۷ میلی‌متری است. این راکت‌ها برای سرکوب منطقه‌ای و درگیری با اهداف نرم مانند پیاده‌نظام و خودروهای بدون زره طراحی شده‌اند و دقت پایینی دارند.

   غلاف راکت ۷۰ میلی‌متری (۷ لوله و ۱۹ لوله): این غلاف راکت‌های غیرهدایت‌شونده ۷۰ میلی‌متری را حمل می‌کنند و مشابه راکت‌های ۵۷ میلی‌متری برای پشتیبانی آتش منطقه‌ای استفاده می‌شوند.

   غلاف راکت هدایت‌شونده FS70 (۷ لوله): این پادها راکت‌های FS70A (GR-5) و FS70B را حمل می‌کنند. این راکت‌ها به هدایت اینرسی مجهز هستند و دقت بسیار بالایی دارند (CEP حدود ۱ متر در شرایط ایده‌آل). برد مؤثر آنها به ۶ کیلومتر می‌رسد که دو برابر راکت‌های غیرهدایت‌شونده است. این راکت‌ها پلی بین راکت‌های ارزان غیرهدایت‌شونده و موشک‌های گران‌قیمت ضدتانک هستند و برای انهدام اهداف با ارزش متوسط مانند سنگرها، خودروهای زرهی سبک و پناهگاه‌ها ایده‌آل هستند.

   غلاف راکت ۹۰ میلی‌متری (۷ لوله): این پادها راکت‌های FS90A هدایت‌شونده لیزری یا راکت‌های Tianjian 90 را حمل می‌کنند. راکت‌های ۹۰ میلی‌متری از راکت‌های ۷۰ میلی‌متری سنگین‌تر و قدرتمندتر هستند و برد آنها به ۸ کیلومتر می‌رسد.

Z-10 به موشک‌های متنوعی برای اهداف مختلف مجهز می‌شود:

   HJ-8 و HJ-9: این دو موشک ضدتانک هدایت‌شونده لیزری هستند. HJ-9 نسخه پیشرفته‌تر با کالیبر ۱۵۲ میلی‌متر، برد ۵ تا ۵.۵ کیلومتر و قدرت نفوذ در زره بیش از ۱۲۰۰ میلی‌متر است. HJ-8 نیز یک موشک ضدتانک کلاسیک و اثبات‌شده است.

   AKD-10 (BA-7): این موشک ضدتانک هدایت‌شونده لیزری، مشابه موشک آمریکایی AGM-114 هلفایر است. با کالیبر ۱۷۰ میلی‌متر، برد ۷ کیلومتر و قدرت نفوذ ۱۴۰۰ میلی‌متر، برای انهدام تانک‌های مدرن و اهداف مستحکم طراحی شده است.این موشک،سلاح ضد تانک اصلی این بالگرد است

   AKD-9 (BA-9): نسخه سبک‌وزن‌تر AKD-10 که برای اهداف سبک‌تر یا جایی که نیاز به حمل مهمات بیشتر است، استفاده می‌شود.

   AKD-21 (BA-21): این موشک از هدایت ترکیبی موج میلی‌متری و لیزری نیمه‌فعال استفاده می‌کند. برد آن به ۱۸ کیلومتر می‌رسد و قابلیت شلیک و فراموش‌کن را ارائه می‌دهد که آن را به سلاحی بسیار مؤثر برای اهداف متحرک و در محیط‌های پرتهدید تبدیل می‌کند.

   AG-300/M و AG-300/L: این موشک‌ها به ترتیب با برد ۱۸ کیلومتر و ۴۰ کیلومتر، سلاح‌های ضدزره دوربرد هستند. نسخه M معمولاً به هدایت لیزری نیمه‌فعال مجهز است و برای اهداف دوربرد طراحی شده است.

   CM-502KG: این یک موشک چندمنظوره دوربرد (NLOS) با برد ۲۵ کیلومتر است. با وزن ۴۵ کیلوگرم، سرعت مافوق‌صوت (بیش از ۱.۱ ماخ) و کلاهک ۱۱ کیلوگرمی که قادر به نفوذ در ۱۰۰۰ میلی‌متر زره است، این موشک برای انهدام تانک‌ها، شناورها و اهداف مستحکم در فاصله دور طراحی شده است. این موشک از هدایت تصویری و لینک داده دوطرفه برای قابلیت شلیک و فراموش‌کن یا کنترل در حین پرواز پشتیبانی می‌کند.

   CM-501GA: یک موشک ضدهدف دوربرد (NLOS) با برد ۴۰ کیلومتر. این موشک ۱۰۰ کیلوگرمی با کلاهک ۲۰ کیلوگرمی، از هدایت ترکیبی اینرسی/ماهواره‌ای در میانه مسیر و هدایت تصویری/فروسرخ در مرحله پایانی استفاده می‌کند و دقت آن کمتر از ۱ متر است.

   CM-501XA: این یک مهمات پرنده (Loitering Munition) است. این سلاح ۱۰۰ کیلوگرمی می‌تواند بیش از ۳۰ دقیقه در هوا بماند و اهداف را در فاصله ۷۰ کیلومتری شناسایی و منهدم کند. کلاهک آن ۸.۵ کیلوگرم است.

   TY-90: این یک موشک هوابه‌هوای کوتاه‌برد است که به طور خاص برای بالگردها طراحی شده است. با وزن تنها ۲۰ کیلوگرم، برد ۶ تا ۸ کیلومتر و سرعت بیش از ۲ ماخ، برای درگیری با بالگردها و پهپادهای دشمن استفاده می‌شود و به بالگرد Z-10 برتری در نبردهای هوایی نزدیک می‌دهد.

   GB25 و GB50: اینها بمب‌های هدایت‌شونده دقیق با وزن به ترتیب ۲۵ و ۵۰ کیلوگرم هستند. آنها از هدایت لیزری نیمه‌فعال یا ترکیبی لیزری/GPS استفاده می‌کنند و برای انهدام اهداف نقطه‌ای با دقت بالا طراحی شده‌اند. GB50 با برد ۲۵ کیلومتر (برای جنگنده) و دقت CEP کمتر از ۳ متر، یک سلاح سبک و مؤثر برای بالگردهای تهاجمی است

   مخزن سوخت خارجی ۲۸۰ کیلوگرمی: این مخزن برای افزایش برد عملیاتی بالگرد استفاده می‌شود و به آن اجازه می‌دهد مأموریت‌های طولانی‌تری را انجام دهد.

 انواع و مدل‌های بالگرد تهاجمی Z-10

 Z-10 Prototype (نمونه اولیه)

نمونه‌های اولیه برای آزمایش‌های پایه ساخته شدند. این نمونه‌ها همگی یک پیکربندی یکسان نداشتند؛ برخی دارای دم فنسترون (Fenestron) بودند و برخی دیگر دم روتور سنتی داشتند. برخی به برجک توپ زیر دماغه مجهز بودند و برخی دیگر توپ زنجیری داشتند. همچنین بعضی از نمونه‌ها سیستم الکترواپتیکال در دماغه و برخی دیگر سیستم الکترواپتیکال ماست‌نصب داشتند. این تنوع نشان‌دهنده مرحله آزمایش و انتخاب بهترین ترکیب برای تولید نهایی بود.

 Z-10H

نسخه پیش‌تولیدی که با موتور توربوشفت Pratt & Whitney Canada PT6C-76 نیرو می‌گرفت. این موتور غربی در ابتدا برای Z-10 استفاده شد، اما بعداً به دلیل تحریم‌ها و محدودیت‌های صادراتی، چین به موتور بومی روی آورد. Z-10H پلی بین نمونه‌های اولیه و تولید انبوه بود.

Z-10

نسخه تولید اصلی که به موتور بومی چینی WZ-9 مجهز شد. این مدل استاندارد پایه برای توانمندی‌های خانواده Z-10 را بنا نهاد. موتور WZ-9 اگرچه قدرت کمتری از موتور کانادایی داشت، اما استقلال چین را از قطعات خارجی تضمین کرد. Z-10 در پیکربندی‌های مختلف با تسلیحات متنوع به خدمت نیروی زمینی ارتش آزادی‌بخش خلق درآمد.

 Z-10K

نسخه اصلاح‌شده که به درخواست سپاه هوابرد نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش خلق از Z-10 استاندارد مشتق شده است. این نسخه احتمالاً برای پشتیبانی از نیروهای هوابرد و عملیات در محیط‌های خاص طراحی شده و ممکن است تفاوت‌هایی در تجهیزات ارتباطی، ناوبری یا تسلیحات داشته باشد.

 Z-10 Upgrade (ارتقاء ۲۰۱۸/۲۰۲۰)

در سال ۲۰۱۸، ناوگان قدیمی‌تر Z-10 همراه با مدل‌های تازه‌ساخته‌شده ارتقاء یافتند. در این ارتقاء، صفحات زرهی کامپوزیتی سرامیکی/گرافنی روی پوشش موتور و زیر پنجره‌های کابین نصب شد. همچنین سامانه هشدار نزدیک شدن موشک (MAWS) جدید در بخش دماغه و روی بوم دم نصب گردید. این تجهیزات ابتدا در Z-10ME معرفی شده بودند. در مرحله اول ارتقاء، نازل اگزوز رو به بالا نصب نشد، احتمالاً به دلیل انتظار برای تعویض موتور.

سپس در سال ۲۰۲۰، ناوگان به موتورهای قوی‌تر WZ-9C با توان نامی ۱٬۲۰۰ کیلووات (۱٬۶۰۰ اسب بخار) ارتقاء یافت. همچنین موشک‌های مجهز به لینک داده، سامانه‌های پادکار فروسرخ (IRCM)، نازل اگزوز رو به بالا برای کاهش امضای فروسرخ، سامانه پیشرفته تشخیص هویت (IFF) و آنتن بهبودیافته ناوبری بیدو به آن اضافه شد. این ارتقاء توان عملیاتی Z-10 را به‌طور چشمگیری افزایش داد. برخی تحلیلگران نسخه نهایی Z-10 را Z-10A می‌نامند.

 Z-10 Export Prototypes (نمونه‌های صادراتی)

سه نمونه برای پاکستان ساخته شد که به موتور اولیه WZ-9 با حداکثر توان حدود ۹۳۰ کیلووات (۱٬۲۵۰ اسب بخار) مجهز بودند. پاکستان پس از ارزیابی، این نسخه را به دلیل کمبود قدرت موتور در شرایط ارتفاعات بالا (فلات) نپذیرفت. این موضوع نشان می‌دهد که Z-10 اولیه برای عملیات در ارتفاعات بلند مانند مناطق کوهستانی پاکستان و کشمیر با محدودیت مواجه بود.

 Z-10ME (مدل ۲۰۱۸)

حروف ME مخفف نسخه صادراتی ارتقاءیافته است. نخستین نمونه اولیه با نام Z-10ME-01 در سپتامبر ۲۰۱۸ رونمایی شد. این نمونه در ابتدا به خشاب مهمات بزرگ‌تر با نوارهای سه‌برابر و سیستم فیلتر ورودی هوا توری‌مانند مجهز بود. Z-10ME در نمایشگاه هوایی ژوهای ۲۰۱۸ به نمایش گذاشته شد و شامل چندین اقدام دفاعی بود: اقدامات فعال و غیرفعال مقابله، گیرنده هشدار راداری، نازل اگزوز موتور رو به بالا برای کاهش امضای فروسرخ، سیستم فیلتر ورودی هوا پیچیده‌تر، موتور توربوشفت WZ-9C با توان ۱٬۲۰۰ کیلووات، صفحات زرهی گرافنی، اخلالگر فروسرخ و پرسشگر جدید IFF. Z-10ME-01 می‌تواند رادار کنترل آتش موج میلی‌متری را در بالای ماست روتور نصب کند. این نمونه مبنای ارتقاء ناوگان داخلی Z-10 نیروی زمینی چین قرار گرفت.

 Z-10ME (مدل ۲۰۲۱)

پیکربندی جدیدی از Z-10ME که نخستین بار در سال ۲۰۲۱ به عنوان دومین نمونه اولیه با نام Z-10ME-02 مشاهده شد. این نسخه در نمایشگاه هوایی سنگاپور ۲۰۲۴ به صورت بین‌المللی به نمایش درآمد. این نسخه عملکرد پرواز در ارتفاع پایین را بهبود بخشیده و چیدمان اویونیک متفاوتی در اطراف بدنه دارد. سامانه جنگ الکترونیک جدید آن شامل چندین پنل رادار آرایه‌ای فعال الکترونیکی اسکن‌شونده (AESA) چندمنظوره است که قادر به کشف غیرفعال سیگنال، جستجوی هدف، هشدار نزدیک شدن موشک و اخلال فعال هستند. همچنین به رادار کنترل آتش موج میلی‌متری Yu Huo روی ماست بالای روتور مجهز شده که برای کشف اهداف دوربرد استفاده می‌شود. علاوه بر رادارها، Z-10ME-02 دارای سامانه یکپارچه اقدامات متقابل الکترواپتیکال با سنسورهای کشف جدید (جایگزین هشداردهنده‌های لیزری/فروسرخ/فرابنفش قبلی) و سامانه‌های فعال پادکار فروسرخ جهت‌دار (DIRCM) برای مقابله با موشک‌های فروسرخ است. تمام سنسورهای راداری و الکترواپتیکال در Z-10ME-02 به هم متصل هستند تا آگاهی وضعیتی جامع و انعطاف‌پذیری عملیاتی فراهم کنند.

 کاربران بالگرد تهاجمی Z-10

 چین

ارتش آزادی‌بخش خلق — بر اساس گزارش‌ها، تا سال ۲۰۲۲ در مجموع ۲۰۸ فروند بالگرد از خانواده Z-10 در خدمت ارتش آزادی‌بخش خلق چین قرار داشته است. این تعداد میان دو شاخه اصلی تقسیم شده است:

 نیروی زمینی ارتش آزادی‌بخش خلق — ۲۰۰ فروند از انواع مختلف Z-10. این بخش اصلی‌ترین کاربر بالگرد تهاجمی Z-10 است و از آن برای پشتیبانی نزدیک هوایی، انهدام تانک‌ها، شناسایی مسلحانه و اسکورت بالگردهای ترابری استفاده می‌کند.

 هنگ هوانوردی سپاه هوابرد نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش خلق — ۸ فروند از نسخه Z-10K. نسخه Z-10K به درخواست سپاه هوابرد نیروی هوایی ساخته شده و احتمالاً برای پشتیبانی از عملیات نیروهای هوابرد و چتربازان در محیط‌های دور از خطوط خودی طراحی شده است. این نسخه ممکن است تفاوت‌هایی در تجهیزات ارتباطی، ناوبری و تسلیحات داشته باشد تا با مأموریت‌های خاص هوابرد سازگار شود.

 پاکستان

 ارتش پاکستان — پاکستان در مجموع ۴۰ فروند بالگرد Z-10ME سفارش داده است، اما تعداد دقیق فروندهای تحویل‌گرفته‌شده و در خدمت تا تاریخ ۳ اوت ۲۰۲۵ نامشخص است.

پاکستان پیش‌تر سه نمونه اولیه از Z-10 را برای ارزیابی دریافت کرده بود، اما آن را به دلیل کمبود قدرت موتور در شرایط ارتفاعات بالا (فلات) نپذیرفت. پس از آن، چین نسخه صادراتی ارتقاءیافته Z-10ME را توسعه داد که به موتور قوی‌تر WZ-9C با توان ۱٬۲۰۰ کیلووات (۱٬۶۰۰ اسب بخار)، صفحات زرهی گرافنی، نازل اگزوز رو به بالا برای کاهش امضای فروسرخ، سامانه هشدار نزدیک شدن موشک، اخلالگر فروسرخ، پادکار فروسرخ جهت‌دار (DIRCM)، رادار کنترل آتش موج میلی‌متری و سامانه IFF پیشرفته مجهز شده است. این ارتقاءها باعث شد Z-10ME برای عملیات در ارتفاعات و شرایط سخت مناسب‌تر شود و پاکستان را به نخستین مشتری صادراتی این بالگرد تبدیل کند.

اینکه بالگرد زد 10 ایا میتواند با بالگرد های چون لانگ بو اپاچی ، میل  28 ویا تایگر  رقابت کند باید گفت بر روی کاغذ چنین توانی را دارد ولی باید دید در مرحله عمل چه خواهد کرد. این بالگرد دارای تمامی سامانه های مورد نیاز یک بالگرد تهاجمی در میدان نبرد را دارد ولی اینکه این سامانه ها در رقایبت با بالگرد های غربی و روسی چگونه عمل میکنند باید منتظر اینده بود. در نهایت زد 10 به عنوان اولین بالگرد تهاجمی ساخت چین یک بالگرد تهاجمی کامل است و نیاز های ارتش بزرگ چین را به خوبی براورده میکند.

مشخصات

طول:14.15 متر

ارتفاع:3.85 متر

کمترین  وزن:5540 کیلوگرم

بیشترین وزن برخواستن:7000 کیلوگرم

موتور: دو دستگاه موتور توربوشفت دبلیو  زد 9 با توان 1350 اسب بخار

بیشترین سرعت:300 کیلومتر بر ساعت

سرعت کروز:275 کیلومتر بر ساعت

برد  با هشت   موشک ضد تانک : 800 کیلومتر

سقف پرواز:6400 متر

تسلیحات:توپ  متحرک 23 و 30 م م  و یا تا چهار جایگاه تسلیحاتی شامل تا چهار راکت 57 و 90 م م ویا تا چهار موشک ضد تانک اچ جی 8 و اچ جی 9 و یا تا 16 موشک اچ جی 10 و یا تا 16 موشک هوا به هوای فروسرخ تی وای 90  ویا ترکیبی از انها

ترجمه:عبدالحمید تارخ

منابع

http://www.army-technology.com/projects/z-10-attack-helicopter-china-liberation-army

https://en.wikipedia.org/wiki/CAIC_Z-10

http://www.military-today.com/helicopters/z10.htm